Avusturyalı tırmanıcı Babsi Zangerl ile İtalyanlı Jacopo Larcher, Rätikon sıralarındaki Kirchlispitzen’in güney yüzünde yer alan 5.14c (8c+) derecelendirmeli ve 400 metre uzunluğundaki Déjà rotasını serbest tırmandı. Zangerl, 6 Temmuz’da rotayı tamamlayarak hem bu güzergahın ilk kadın tırmanıcısı oldu hem de mevcut kayıtlara göre tarihte ilk kez bir 5.14c çoklu basamaklı rotayı serbest tırmandı. Birkaç gün sonra Larcher, düşmeden tüm rotayı tamamlayarak ikinci ve üçüncü serbest tırmanışı gerçekleştirdi.
Dünyanın en deneyimli duvar tırmanıcılarından olarak kabul edilen bu iki isim, son dönemde güney yüze çıkarak uzun yıllardır çözülememiş bir projeyi tamamladı. Zangerl’in 6 Temmuz’daki tırmanışı, rotanın tarihteki ikinci serbest tırmanışı olmanın ötesinde, çoklu basamaklı rotalarda kadınların ulaşamadığı en zor derecelendirmelerden biri olarak bilinen 8c+ engelini aşmasını sağladı.
Rotanın Yüz Yıllık Öyküsü
Déjà rotasının öyküsü, bugünden daha fazla otuz yıl geriye, 1992 yılına dayanıyor. Andres Lietha ve Michi Wyser’ın gerçekleştirdiği ilk tırmanışta yolun büyük bölümü serbest tırmandıysa da beşinci basamak, yirmibeş yıldan fazla bir süre boyunca çözülmemiş bir proje olarak kaldı.
Larcher için öykü 2015 yılında başladı. Fabian Buhl’un rotayı denemesi için kendisini davet etmesiyle başlayan bu süreçte rota henüz tamamen serbest tırmanılmamıştı ve her iki tırmanıcı da beşinci basamağın mümkün olup olmadığını bilmiyordu.
“Her zaman daha önce yapılmamış bir şeyi denemenin içinde heyecan var. Mümkün olup olmadığını bilemezsin ve serbest tırmandırdığın her hamle sana küçük bir hediye gibi gelir.”
Jacopo Larcher
Birkaç günlerini hamleleri çözmeye ayırdılar ve sonunda ortak çalışmalar sayesinde teknik hamleleri birbirine bağlayan bir dizilim buldular. Bıçak gibi keskin küçük tutunma yerleri parmak derisini zorladı ve rotayı denemek için mükemmel koşullar gerekiyordu, ancak rota serbest tırmanılabilirdi.
Larcher diğer projelere yöneldiyse de Buhl Déjà üzerinde çalışmaya devam etti. 2019 yılında ilk serbest tırmanışı tamamlayarak tarihi duvardaki en uzun süredir çözülememiş projelerden birinin sonunu getirdi.
Kadın Tırmanışında Tarihi Başarı
Larcher, 2025 yılında Zangerl ile birlikte geri döndü ve özellikle beşinci basamak olmak üzere rotaya aşık oldu. Zangerl, bu basamağı şu şekilde tarif etti.
“Bu inanılmaz benzersiz bir basamak, tırmanışın sonundaki bekleyişe kadar uçtan uca son derece zor ve sürekli bir yoğunluk taşıyor. Neredeyse her yerden düşebilirsin. Muhtemelen çoklu basamaklı bir rotada daha önce denediğimiz en zor tek basamak bu.”
Babsi Zangerl
Beşinci basamak 8c+ (5.14c) derecelendirmesinde tırmanıyor ve keskin tutunma yerleri onu zorlaştırsa da Kirchlispitzen’in güney yüzü yazın son derece ısınıyor, bu da koşulları daha da talepkar kılıyor.
Tırmanıcılar, parmak derileri aşırı zarar görüp tırmanmaya devam edemeyeceklerinden önce yalnızca birkaç iyi deneme şansları olduğunu fark etti. Bu nedenle programlarını ayarlayarak ya çok erken sabah ya da akşam geç saatlerde tırmandılar.
Zorlukların Ardından Tarihi Tırmanış
Griischer Älpli’ye giden erişim yolu hafta içi bakım nedeniyle kapalıydı, bu yüzden Avusturya tarafından bisikletle yaklaştılar. Larcher, ek çaba gerektiren bu yaklaşımın maceranın bir parçasına dönüştüğünü belirtti.
“Sık sık sabah bir ya da iki gibi eve giderdik. Neredeyse her gün küçük bir misyon haline geliyordu. Duvar normalde oldukça kolay erişilebilir olsa da bu, çok iyi bildiğimiz bir yere dair tamamen farklı bir deneyim sundu.”
Jacopo Larcher
Zorluklar, kritik noktadan (crux) sonra da sürdü. Onbirinci basamak, her iki tırmanıcının da yaklaşık 8b (5.13d) derecelendirmesinde olduğunu söylediği başka bir engeldi. Sürekli yapısı zor bir kaya bloğuyla biten bu basamakta Larcher’ın belirttiği gibi rotanın gerçekten kolay hale gelmediğini, kritik noktadan sonra hala önünüzde çok fazla tırmanış bulunduğunu ve son derece sürekli olan son basamağın sonunda zor bir blok barındırdığını ifade etti.
Rotayı aşağıdan yukarıya tek seferde tırmandılar ve üst basamakları tekrarlamak için zaman harcadıktan sonra bireysel olarak tabandan başlama (ground-up) denemeleri yapmaya karar verdiler. Her basamağı bir tırmanıcı liderliğinde, diğeri ise bekleyiş (belay) yaparak tamamladı.
Zangerl 6 Temmuz’da önce başladı ve o sabaha kadar kritik noktayı hiç düşmeden tırmanmamıştı. Güçlü başladıysa da yukarılarda birkaç kez kaydı ve üçüncü denemesinde yorgunluk hissedilmeye başlandı.
“Tankımda pek bir şey kalmadığını hissettim. Ancak yine de işte yeterli kadarı vardı. Kendimi tüm basamağı zorlayarak geçirmeyi başardım.”
Babsi Zangerl
Bekleyişe ulaşmak büyük bir heyecan getirdiyse de aynı zamanda yeni bir baskı hissi doğurdu; zirve hâlâ uzun bir yol ayrındaydı. Kritik noktayı geçtikten sonra inanılmaz derecede mutlu olduğunu söyleyen Zangerl, ayrıca tedirgînleşmeye başladığını belirtti.
Kalan tüm basamakları düşmeden tırmandı ve tek günde zirveye ulaştı. Zangerl için bu başarı yalnızca derecelendirme açısından değil; sonbahar 2025’te yaşadığı sırt yaralanmasının ardından uzun süreli zor tırmanıştan uzak kalmasının ardından geldiği için çok daha fazlasını ifade ediyordu.
“Uzun bir sakatlık molasından sonra bu rota benim için çok şey ifade etti. Yalnızca zorlukla ilgili değildi. Gerçek bir dönüş gibi hissettirdi.”
Babsi Zangerl
Kızıl nokta (redpoint) tırmanışı, Déjà’nın ikinci serbest tırmanışı ve ilk kadın tırmanışıydı. Şu anda mevcut kayıtlara göre ayrıca 8c+ (5.14c) derecelendirmeli bir çoklu basamaklı rotanın ilk kayıt altına alınmış kadın tırmanışı olduğu görülüyor.
2009 yılında İtalyanlı tırmanıcı Jenny Lavarda, Dolomitler’deki Solo per vecchi guerrieri rotasının kadınlar tarafından ilk kez tırmandığı rotaydı; bu çoklu basamaklı rotanın kritik noktası başta 8c+/9a olarak bildirilmişti. Ancak sonraki tekrarlayan tırmanıcılar, özellikle son olarak 8b+ (5.14a) olmak üzere önemli ölçüde daha düşük derecelendirmeler önerdi.
İki rotanın şu anda ilişkilendirilen derecelendirmelerine göre, Zangerl’in Déjà’yı tırmandığı düşünüldüğünden bu rota, 8c+ derecelendirmeli bir çoklu basamaklı rotanın kadınlar tarafından ilk kez kaydedilmiş tırmanışı olarak kabul ediliyor.
Bir Macera ve Bir Projenin Tamamlanışı
Birkaç gün sonra sıra Larcher’a geldi, ancak başlarında tedirgînlik vardı. Sıcaktı ve bir yarış için birkaç haftadır süren rota kurma çalışmasının ardından hâlâ yorgundu. Beklentileri düşüktü, ancak tırmanmaya başladığı an her şey değişti.
“Rahat, hızlı ve kendine güvenli hissettim.”
Jacopo Larcher
Bulut örtüsü güney yüzünün büyük bölümünü gölgede tutarak tırmanış için iyi koşullar sağladı. Rotayı kritik noktası da dahil olmak üzere hızlıca geçti ve tüm basamakları düşmeden tırmandı. Yerel saatle 11:30’da zirveye ulaştı.
Rota ile bağlantısı on yıldan fazla, Buhl ile bitmemiş projeyi ilk kez denediğinden yıllar sonra Larcher Déjà’yı nihayet kendisi tamamladı. Rotanın kendisinden çok daha fazlasını ifade ettiğini belirtti.
“Yalnızca rotayla ilgili değildi. Yol boyunca paylaştığımız tüm maceraileydi.”
