sitesinde aktarılan bilgilere göre, tarihte düzenlenen tüm satranş olimpiyatları arasında 1936 Münih turnuvası özel bir yere sahip. FIDE etkinliği resmen bir Satranş Olimpiyatı olarak tanımazken, milliyet takımlar arasındaki rekabet bu unvanın taşıdığı tüm koşulları karşılıyordu. Almanya, tıpkı 2026’da olduğu gibi, o dönemde de bronz madalyayla yetindi.
National Sosyalistler Almanya’da iktidara geldikten sonra, kurumsal “koordinasyon” kapsamında Alman Satranş Federasyonu’nun yerine erken Nisan/Mayıs 1933’te Büyük Alman Satranş Federasyonu (GSB) getirildi. Federasyon liderliğine Otto Zander geldi ve bu görevi 1938’deki kaza sonucu ölümüne kadar sürdürdü. Temmuz 1933’te GSB’nin kuruluş toplantısında Zander, Yahudilerin organize satranştan uzaklaştırılacağını önceden duyurdu. Mayıs 1933’ün sonunda ise Reich liderliğinin organize satranşa belirli bir önem verdiğini gösterir şekilde Joseph Goebbels, GSB’nin onursal başkanlığına geçti.
Olimpiyat Oyunları’nın bir parçası olarak büyük bir uluslararası takım satranş turnuvasının, yani bir Satranş Olimpiyatı’nın düzenlenmesi planlanıyordu. Ancak GSB, 1933’ten beri FIDE üyesi değildi. Bu nedenle, planlanan Satranş Olimpiyatı hazırlıkları ilerlerken federasyon, dünya satranş federasyonuna yeniden üyelik için erken 1935’te başvurdu.
Konu, 1935 Varşawa Satranş Olimpiyatı’nda düzenlenen FIDE Kongresi’nde tartışmalı biçimde görüşüldü. Alman Reichi’nin ırk yasaları ile Yahudileri organize satranştan uzaklaştıran GSB yönetmelikleri, FIDE istatülerleriyle bağdaşmadığı için GSB’nin başvurusu o anlık olarak reddedildi. GSB FIDE üyesi olmadığından, Alman takımı 1933 (Folkestone), 1935 (Varşawa) ve 1937 (Stokholm) Satranş Olimpiyatlarına katılamadı. Buna rağmen, 1938 FIDE Kongresi’nde FIDE tutumunu değiştirerek daha pragmatik bir yaklaşım benimsedi. Büyük Alman Satranş Federasyonu FIDE’ye geri dönmek istedi ve böylece 1939 Buenos Aires Satranş Olimpiyatına katılabildi; Almanya burada altın kazandı.
GSB yine de 1936’da uluslararası takım turnuvasını düzenledi ve buna bir Satranş Olympiadı adını verdi. Bir nevi uzlaşı olarak FIDE, üye federasyonlara etkinliğe katılmak ya da uzak kalmak konusunda kararı kendi bırakmıştı. Uluslararası Satranş Federasyonu, etkinliğe resmen bir Satranş Olimpiyatı statüsü vermedi.
Sonuçta 21 ülke katıldı; bu sayı, 1935 Varşawa’daki (20) ve 1937 Stokholm’deki (19) Satranş Olimpiyatlarından biraz fazlaydı. İngiltere, Belçika ve ABD örnekte yoktu. Ancak Münih uluslararası takım turnuvasının (17 Ağustos – 1 Eylül) yanı sıra meşhur Nottingham turnuvası da aynı dönemde düzenlendiği için birçok tanınmış oyuncu — Bogoljubow, Tartakower, Alekhine, Vidmar ve Flohr — Münih’te takımları adına oynamadı.
Münih’in seçiminde kısmen, Almanya’daki en eski satranş kulüplerinden biri olan ve 1836’da kurulan Münih Satranş Kulübünün 1936’da yüzünc yılını kutlaması etki etti. Alan olarak, Schwanthalerhöhe ilçesindeki Theresienwiese’deki eski fuar alanındaki sergi salonu seçildi.
Önceki ve sonraki Satranş Olimpiyatlarından farklı olarak, Münih’teki uluslararası takım turnuvası sekiz tahtada oynandı. Takımlara iki yedek oyuncu daha izindi. 21 katılımcı takımla düzenlenen turnuva, hâlâ tam devirli (round-robin) biçimde oynandı. Bu format, katılımcı sayısının artması nedeniyle ancak 1939’da terk edildi; yerini ön grupları ve son grupları içeren sisteme bıraktı. Münih turnuvasındaki süre kontrolü, 40 hamle için iki saat, ardından her 20 hamle için bir saatti.
Turnuva direktörü, federasyon lideri Otto Zander’ın yardımcısı Ehrhardt Post’tu. 1939’da GSB’nin yönetici direktörlüğüne atanan Post, sonrasında organizasyondaki baskın figür haline geldi.
Turnuva başladığında Münih’in açıkçası oldukça sıcağı vardı ve oyunculardan bazıları sergi salonundaki yüksek sıcaklıklardan şikayet etti.
Turnuvanın net kazananı tüm maçlarını kazanan Macaristan oldu. Takım, o sıralarda 67 yaşında ve zirvesini geride bırakan Macar satranş efsanesi Geza Maroczy’nin liderliğindeydi. Yine de Maroczy, tahta birinci üzerinde 11 maçtan 6 puanla hafif pozitif bir sonuca ulaştı.
Macaristan’ın en iyi puancısı, o sıralarda yalnızca 19 yaşında olan Laszlo Szabo’ydu. Szabo, bir önceki yıl Varşawa’daki ilk Satranş Olimpiyatına katılmıştı. Münih’te beşinci tahta için aday gösterilen Szabo, 19 maçtan 16½ puan alarak turnuvadaki en iyi yüzde sonuca imza attı.
Lajos Steiner de ikinci tahtada 15½/20 ile dikkat çeken bir sonuca ulaştı. Diğer genç Macarlar — Gedeon Barcza (10½/16) ve Ernö Gereben (13/19) — da güçlü performans sergiledi. Yirmi yıl sonra, Macaristan’daki ayaklanma Sovyet Birliği tarafından bastırıldıktan sonra Gereben memleketini terk edip İsviçre’ye yerleşti ve adını orijinal Alman biçimine geri döndürdü. Aynı isimli Avusturyalı satranş ustasıyla karışıklık riskinden dolayı, 1935’te Macar versiyonu olan Ernö Gereben’i benimsemişti.
Polonya, Macaristan’ın ardından ikinci oldu. Rubinstein ve Tartakower’siz hale gelen Polonya takımının en iyi oyuncusu tahta ikinci üzerindeki Najdorf’tu. 16/20 ile ikinci tahtada bireysal altın kazandı.
Münih’te Najdorf, orijinsel ilk adını — Mieczysław’ı — kullanıyordu. İkinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesinden üç yıl sonra, Buenos Aires Satranş Olimpiyatından sonra Arjantin’de kalmak zorunda kaldı, yeni memleketinin en oyuncusu haline geldi ve ilk adını Miguel’a değiştirdi. Najdorf’un yanı sıra Henryk Friedmann (15½/20) ve Leon Kremer (15/20), Polonya takımının en iyi oyuncularından bazılarıydı.
Maç puanlarında Polonya ile eşitlenerek (ikisi de 16 alırken), ancak daha az tahta puanıyla Alman takımı, Bogoljubow’suz olsa da üçüncü oldu. Kurt Richter, Almanya için birinci tahtada oynadı ve 12/18 ile iyi bir sonuca ulaştı. Berlin’li oyuncu, sonrasında Heinz van Henning ile birlikte etkinlik hakkında değerli iki ciltlik bir turnuva kitabı yayımladı.
Alman takımından birçoğu satranş meraklılarına tanıdık gelecek başka isimler de vardı; örneğin Carl Ahues, muhtemelen Ludwig Engels, Carl Carls, Ludwig Rellstab, tabii ki Friedrich Sämisch (yalnızca altıncı tahtada oynadı) ve Herbert Heinicke — en azından Hamburg’lular için.
Ludwig Rödl, Wilhelm Ernst ve Paul Michel isimleri ise muhtemelen bugün yalnızca birkaç kişi tarafından biliniyor. Rödl, Noris-Tarrasch Nuremberg’in üyesi bir Nürnberg avukatı ve derinlikli bitiş uzmanıydı. 1929/30’da Engels’e karşı play-off’u kazanarak Alman Şampiyonluğunu kazandı. 1931’de ise puanlarda eşitlenen ve play-off’u kaybeden Bogoljubow’a ikinci oldu. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, 1940’ların sonunda birkaç Alman şampiyonluğu ve turnuvasında başarılı biçimde oynamaya devam etti.
Wilhelm Ernst, Gelsenkirchen’den bir belediye müfettişiydi ve o sıralarda güçlü bir oyundu. 1935 Alman Şampiyonluğu’nda Richter’in ardında Paul Michel ile birlikte ikinci oldu. Sonuncu da 1930’larda Almanya’nın en iyi oyuncularından birziydi. Michel, 1939’da o sıralarda Büyük Alman milli takımı için ikinci tahtada oynadı ve Buenos Aires’te altın kazanan diğer Alman ve Avusturyalı oyuncular gibi burada kaldı.
Tam da bugün daha az tanınan oyuncular, Alman takımının Münih’teki bronz madalya sonucuna en çok katkıda bulunanlar oldu. Rödl, tahta altıncıda 11/16 ile en iyi oyuncuydu. Ernst ve Michel, sırasıyla ilk ve ikinci yedek tahtalarda takımın ikinci en iyi oyunculariydi; 9½/14 ve 9½/12 puan aldı. Herbert Heinicke de sekizinci tahtada 13/18 ile ikinci en iyi oyuncuydu. Ludwig Rellstab, beşinci tahta üzerinde üçüncü en iyi oyuncu olarak 12/17 aldı.
Borislav Kostic, Laszlo Szabo’nun ardından turnuvanın ikinci en iyi oyuncusu olarak 16/19 puan aldı ve Yugoslavya’nın dördüncü olması için başlı nedenlerden birziydi.
Emil Zinner, üçüncü tahtada 14½/20 ile Çekoslovakya’nın önde gelen puancısıydı.
Ekim Devrimi ve Birinci Dünya Savaşı’nın ardından hâlâ Rusya’ya ait olan Baltık ülkeleri arasında en iyi performansı gösteren Latvia altıncı oldu. Vladimir Petrovs birinci tahtada oynadı ve 13½/20 ile sağlam bir sonuca ulaştı. 1942’de, Sovyet işgali sonrası Latvya’daki tedarik durumundaki zafiyet hakkında Sovyetler Birliği’nde düzenlenen bir turnuvaya yorum yapması nedeniyle tutuklandı ve yakında açlıktan öldüğü bir Sibiryan Gulag’a gönderildi. Karşılıklı olarak, Latvia için sekizinci tahtada oynayan Karlis Ozols, Almanların Latvya’yı işgal etmesinden sonra SS’e katıldı ve Latfyalı Yahudilerin yok edilmesine yardımcı oldu. Savaşın sonunda, ilerleyen Kızıl Ordu’dan Almanya üzerinden Avustralya’ya kaçtı ve 1990’lara kadar turnuvalarda oynamaya devam etti.
Litvanya, Estonya’nın ardında onuncu oldu ve en tanınmış oyuncusunu birinci tahtada Vladas Mikenas’ta barındırdı. Mikenas üst tahtada zorlu bir dönem geçirdi ve 9/20 ile ancak yarıyı kaçırarak geçti. Litvanya takımının en iyi oyuncusu Markas Luckis’ti; turnuvanın dördüncü tahtasında ikinci en iyi oyundu. O da 1939’dan sonra Arjantin’de kaldı ve burada 1972’ye kadar birçok turnuvala oynadı.
Avusturya, 1936 Münih’te kendi takımıyla yarışmaya devam etti. Önde gelen oyuncular Erich Eliskases ve Albert Becker (13½/18), üçüncü tahta sıralamasında bronz madalya kazandı; Avusturya genel olarak yedinci oldu. 1938’deki Anschluss ile Alman Reichi’ne katıldıktan sonra, Avusturyalı oyuncular 1939 Satranş Olimpiyatı için Büyük Alman takımına dahil edildi.
Ödül töreni, turnuvadan akşam sergi salonunda düzenlendi ve federasyon lideri Otto Zander tarafından yürütüldü. Takım satranş turnuvasının kazanan takımlarına ek olarak, paralel çözümleme yarışmasının kazananları da onurlandırıldı. Almanya burada Macaristan ve Latvia’nin önünde altın kazandı.
Turnuva, düzenleyiciler tarafından mega bir olay olarak kutlandı ve kapsamlı bir destek ve eğlence programına gömüldü. Kamuya, o sıralarda çok popüler olan Doorlay Girls’in revue gösterileriyle yaşayan satranş demolarını izleyebilirdi.
Macar delegasyonunun üyesi Ferenc Chalupetzky, Münih’te bir dizi fotoğraf çekti. Laszló Jakobetz, bu görüntüleri 2024 Budapest Satranş Olimpiyatı’nın vesilesiyle yayımladı. Diğer fotoğraflar turnuva kitabında yer aldı.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
