23 Ağustos’ta Cooper Freeman, başının üstündeki bulutların yağmur oluşturmak amacıyla gümüş bileşenle doldurulduğunun farkında değildi.
Bu sırada Alaska’daki Homer şehrinde binlerce kişi de benzer şekilde, Rainmaker adlı bir girişimin bölgede bulut tohumlama (cloud-seeding) teknolojisiyle bir deney yaptığını daha sonra öğrendi.
California’nın El Segundo kentinde merkezlenen şirket, üç saat içinde gökyüzünde 19 milyon ABD doları değerinde su ürettiğini iddia ediyor — metinde geçen ifadeye göre bu miktar “19 million US gallons of water” olarak belirtiliyor.
Bu hava modifikasyonu yaklaşımı, 80 yılı aşkın bir geçmişe sahip ve uçak ile drone’ların gümüş iyodür gibi bileşenleri bulutlara püskerterek kristal oluşumunu tetiklemesini içeriyor. Bu kristaller soğudukça büyüyüp yerçekimiyle yağmur veya kar olarak yere düşüyor.
Bulut tohumlama, temelde su buharının bulutların içinde yoğuşma sürecini hızlandırıyor ve yerçekimi bu kristalleri yere indiriyor. Ancak teknoloji, Alaska gibi dağlık veya soğuk bölgeler gibi ideal iklim koşullarına ihtiyaç duyuyor.
Center for Biological Diversity’nin Alaska’daki direktörü Cooper Freeman’ın Homer sakinlerinin deneylerden yeterince habadar edilmediği konusundaki endişesi yanı sıra, bulutlara ne püskertildiğine dair de şüpheleri var ve hem sakinler hem de çevre için güvenli olup olmadığından şüphe ediyor.
“Gümüş iyodürün çevreye zarar vermediğini doğrulamak için herhangi bir aşağı akış (downstream) izlemesi yapıldığı görülmiyor,” diyor.
Cooper Freeman, Center for Biological Diversity Alaska Direktörü
Freeman, “Bir şirket gelip bu tohumlama işini yapmak su sıkıntımızı çözmeyecek ve su tasarrufuyla ilgili acil sorunları çözme çabalarından bir dikkat dağıtıcı gibi hissettiriyor,” diye ekliyor.
Bulut tohumlama teknolojisindeki endişeler, su güvenliğine dair artan zorluklarla örtüşüyor. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, Temmuz ayında dünyamızın tatlı suyu “yeniden doldurulabilmesinden daha hızlı kullandığını” söyledi; bu ifade, son beş yılın son otuz yılda küresel nehirlerin en kurak dönemi olduğunu belirten raporları çağrıştırıyor.
Bulut tohumlama teknolojisi, yağmur fırtınaları yaratmadığı için “kova suyu” olmaya devam ediyor. Örneğin Rainmaker’ın 19 milyon gallonu, 100 mil karelik bir alanda yaklaşık 0.01 inç yağmura eşitliyor.
Buna rağmen, 50’den fazla ülke hava durumunu değiştirme programları geliştiriyor ve yağmur üretmeye yönelik sistemler geliştiren yeni girişimler artıyor.
Rainmaker’ın kurucusu ve CEO’su Augustus Doricko, şirketinin gümüş iyodürü nasıl kullandığına dair sonuçlarla ilgili soruları yanıtlamaya hazır. Kimyasal güvenlik konusunda defalarca soru sorulmuş olduğu açıkça belli oluyor.
“Bu gümüş formunu her uçuşta gram başına 20 gram salıyoruz ve bunu binlerce karekilometre alanına dağıtıyoruz. Yerde oluşan konsantrasyon artışı kısım başına trilyonlar (parts per quadrillion) düzeyinde, FDA’nın izin verdiği eşiğin çok altında,” diyor.
Doricko, drone’ların bulutlara çıkmasının nedenini açıklarken, “Bulutlar olmadan hiçbir şey yapamayız” diyerek bulut tohumlamanın temel sınırlarından birine işaret ediyor. Bulut tohumlama seanslarının yağmura yönlendirmek için önce bulutların oluşmasını beklemesi gerekiyor.
Drone’ları gümüş iyodür fişekleriyle donatılan şirket, ateşlendiğinde yanmanın su parçacıklarını o kadar küçük boyuta getirerek soğuk bulutta saatlerce süspansiyonda kalabilmelerini sağladığını; böylece kristale ve ardından yağmura dönüştüklerini anlatıyor.
Rainmaker, Idaho, Utah ve Colorado gibi eyaletlerde ve Orta Doğu’nun Jordan gibi bölgelerinde faaliyet gösteriyor. Doricko, “Jordan sakinleri suyun ne kadar kıt olması nedeniyle haftada sadece birkaç saat su kullanabiliyor ve bu tarihi bölgeye yardımcı olmaya çalışmak bir ayrıcalık,” diyor.
Bulut tohumlamanın kökleri 1946 yılına dayanıyor; General Electric Research Laboratory araştırmacıları kuru buz ilk tohumlama maddesi olarak kullanıldı. Bir yıl sonra gümüş iyodürün kuru buzdandan daha etkili olduğu bulundu — kuru buz hızla işe yaramaz bir gaza dönüşüyor.
Tohumlama maddeleri daha fazla yağmur üretse de, yere düşen miktarı pek değiştiremedi. Aslında kaygı verici istatistikler, teknolojinin yere ne püskerttiğinde ne kadar dağınık olabileceğini gösteriyor.
“Doğru koşullarla bulut tohumlama, yağmuru yaklaşık beş ile on yüzde arasında ekstra çıkarır,” diyor. Utah Climate Center’dan yardımcı devlet klimatoloğu Jon Meyer
Bulut tohumlama sektörü için umut verici olan ise 2017 yılında gümüş iyodürün beklendiği gibi çalıştığını bulan bir landmark çalışma; bu, bulut tohumlamayı radar ve yağmur ölçerlerle gözlemleyen ilk raporlardan biri.
Meyer, son yıllarda Rainmaker gibi daha fazla şirketin eski bir sanayiye yenilik getirmesinden memnuniyet duyduğunu söylüyor. “Drone’lar (Rainmaker’ın ürünleri gibi) bulutlara yönelik bu yeni yolu sunuyor ve umudu olduğumuz bu bulutlara daha hedefe dönük bir doğa kazandırıyor,” diyor.
Bulutlara püskertilen şey de büyük ölçekte değişiyor. San Francisco merkezli Recast Systems, topraktaki amino asitlerden elde edilen bir protein türü üzerinde deney yapıyor; CEO’su Olivia Li bu konuda bilgi veriyor.
Hala Texas A&M Üniversitesi’nde test aşamasında olan bu yeni tohumlama maddesi, Recast’i gümüş iyodürden uzaklaştırıyor.
“Güvenli, biyolojik olarak parçalanabilir ve gümşiyodürden daha yüksek verimle buz nucleasyonu yapar,” diyor. Li’nin şirketi şu anda ABD’deki birkaç eyalette bulut tohumlamak için gümüş iyodür kullanıyor.
Meyer, bu teknolojinin ivmesinin sadece yükselmeye devam edeceğine dair umutlu. “Çok sayıda bölge su talebi yaşadığı için bu hizmetlere yönelik daha fazla talep göreceğiz ve onlar da bu açığı kapatmaya yardımcı olma yollarını arıyorlar,” diyor.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
