Dinlenme Sırasında İşleyen Enerji Sistemi
Bazal metabolizma, canlının tam dinlenme sırasında kas hareketi yapmadan, vücuttaki canlılık olaylarının sürmesi için gereken enerjiyi sağlayan metabolizmadır. Yemekten 12 saat sonra tam dinlenme anında vücudun sadece yaşamaya yetecek fonksiyonlarını sürdürecek kadar ihtiyacı olan enerji seviyesidir. Bu süreçte vücut, kimyasal değişimlerin ve tüketilen enerjinin vücut yüzeyi birimine düşen miktarı olarak da tanımlanır.
Ölçüm Yöntemleri ve Normal Değerler
Bazal metabolizma hızı kullanılan oksijen miktarı ve oluşan kalori ölçülerek bulunabilir. Ölçüm sabah uyanır uyanmaz, dinlenmiş vaziyette ve herhangi bir şey yemeden önce yapılır. Bazal metabolizması ölçülecek kimse hava miktarını ölçen bir araçtan nefes alıp verir. Böylece ne kadar oksijen kullandığı tespit edilir ve alınan sonuç ile bazal metabolizma ortaya çıkarılır.
Normal bazal metabolizma hızı, belirli yaş ve cinsler için sabittir. 20-50 yaş arasındaki normal bir erkeğin bazal metabolizması, vücut yüzeyinin her metrekaresi için 30-40 kalori veya yaklaşık her kg ağırlığı için bir kaloridir. Eğer kişi sağlıklı ise bu rakamlar değişmez. Standart ortalamadan +7 sapmalar genellikle normal kabul edilir. Çocuklarda bazal metabolizmanın yüksek çıkması normaldir.
Cinsiyet ve Yaşa Bağlı Değişimler
Bazal metabolizma canlının yaşına, vücut ağırlığına, cinsiyetine ve çevre faktörlerine göre değişir. Cinsiyete göre değişir. Erkeklerde kadınlara göre daha fazladır. Gençlerde hızlıyken yaşlılarda daha yavaştır. Ergenlik ve hamilelik döneminde metabolizma hızı artar. Metabolizma hızı çocuklarda, çalışanlarda, erkeklerde daha yüksektir.
Hamilelik durumunda, gebe kadınlarda doğumdan evvelki son 2-3 ayda çocuk ve annenin metabolizmaları birleşmiş vaziyette tespit edilir.
Çevre Sıcaklığının Etkileri
Çevre sıcaklığının da metabolizma üzerine büyük etkisi vardır. Kışın daha yavaş, yazın daha hızlıdır. Soğuk havalarda kas titremesi, hareket, el ovuşturulması ile ısı sağlanmaya çalışılır. Yüksek sıcaklıklarda terleme ve hareket etmede isteksizlik görülür. Ayrıca terleme ve derideki kılcal damarların genişlemesiyle ısı miktarı azaltılmaya çalışılır.
Hormonal ve Kimyasal Etkiler
Hipofiz ve böbreküstü bezleri, bazal metabolizmayı etkiler. Bu salgı bezlerinin az çalışmaları bazal metabolizmayı düşürür, aşırı çalışmaları ise yükseltir. Hormonların ve ilaçların metabolizma hızını artırıcı veya azaltıcı etkileri olabilir. Kanda proteine bağlı iyot (PBI) miktarının ölçülmesi, bazal metabolizma hızını tayin eden diğer bir yöntemdir.
Zihni egzersizler, bazal metabolizmayı pek etkilemez. Bazal metabolizmayı en fazla etkileyen fizik egzersizlerdir. Yeşil çay, kafein ve diğer uyarıcılar da hızı artırır.
Hastalık Durumlarında Değişimler
Korku, öfke gibi sinirsel hallerde ve hipertiroidi gibi bazı hastalıklarda bazal metabolizma normalden yüksektir. Uyku esnasında veya beslenme yetersizliklerinde bazal metabolizma normalden düşüktür. Keza anemik kimselerde, bazı sinir hastalıklarında veya tiroid yetersizliklerinde (miksödem) bazal metabolizma hızı düşer.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
