Chapel – BirSpor.com – Spor Veri Ansiklopedisi

Şapel (Latince “cappella” kelimesinden türetilmiş olup, “küçük aba” anlamına gelir), genellikle küçük boyutlu olan Hristiyan ibadethane ve dua mekanıdır. Bu terim çeşitli anlamlara gelebilir. Birincisi, kiliseler içindeki, kendi mihrabına sahip daha küçük alanlar sıklıkla şapel olarak adlandırılır; bunlardan en yaygın türü “Meryem Ana Şapeli”dir. İkincisi, bir şapel, bir okul, üniversite, hastane, saray veya büyük soylu ev, kale, kışla, hapishane, cenaze evi, mezarlık, otel, havaalanı veya askeri veya ticari gemi gibi farklı amaçlara hizmet eden bir yapı, kompleks veya geminin parçası olan bir ibadethanedir. Üçüncüsü, şapeller, kiliseler veya manastırlar tarafından, örneğin uzak bölgelerde inşa edilen küçük ibadethane mekanlarıdır; bu türlere genellikle “kolaylık şapeli” denir. Bu tüm tiplerin ortak özelliği, genellikle kalıcı olarak bir din adamının ikamet etmediği veya özel olarak şapele bağlı olmadığıdır.

Tarihsel nedenlerle, İngiltere ve özellikle Galler’de, bağımsız veya geleneksel olmayan mezhepler, büyük olsalar bile ve uygulamada bir kilise gibi işleseler bile, ibadethane mekanları için sıklıkla “şapel” terimini kullanır.

En eski Hristiyan ibadethane mekanları genellikle şapel olarak adlandırılır; çünkü bunlar özel olarak inşa edilmiş binalar değil, daha ziyade bir binanın içindeki özel bir odadır. Çoğu büyük kilisenin bir veya daha fazla ikincil mihrabı bulunurdu ve bu mihraplar ayrı bir alanı kaplıyorsa sıklıkla şapel olarak adlandırılırdı. Rus Ortodoks geleneğinde, şapeller genellikle şehir kapılarının altına inşa edilirdi; böylece çoğu insanın ziyaret etmesi kolay olurdu; ünlü bir örnek İber Şapeli’dir.

Şapeller genellikle Hristiyan ibadethane mekanlarını ifade etse de, Yahudi sinagoglarında da bulunabilir ve belirli bir mezhebi belirtmek zorunda değildir. İngiltere’de, Kilise Kanunu ile kurulan Anglikan Kilisesi’nde, bu tür kurumlar içindeki farklı mezhepten veya farklı inançlara sahip şapeller, yerel Anglikan piskopos tarafından kutsanabilir. Belirli bir mezheple bağlı olmayan şapeller, genellikle hastane, havaalanı, üniversite veya hapishane gibi dini olmayan bir kurumun parçası olarak görülür. Birçok askeri tesiste, askerlerin kullanımına yönelik şapeller bulunur; bunlar genellikle bir askeri din görevlisi tarafından yönetilir.

Tarihçe:

Bu bölüm, kulübün kuruluşundan günümüze uzanan zengin ve köklü tarihini detaylı bir şekilde anlatmaktadır. Kuruluş aşamalarından itibaren, kulüp bünyesinde yetişen önemli oyunculara, elde edilen şampiyonluklara, unutulmaz maçlara ve kulübün gelişiminde belirleyici rol oynayan kişilere odaklanılacaktır. Bu kapsamlı anlatım, kulübün geçmişine ışık tutarak, geleceğe yönelik bir bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır.

Hristiyanlığın ilk dönemlerinde ibadethaneler olarak özel olarak inşa edilmiş yapılar bulunmamaktaydı; bunun yerine, mevcut bir binanın içindeki belirli bir oda veya alan ibadethane olarak kullanılıyordu. Bu odalar genellikle bireylerin evlerindeki bir oda olabilirdi ve burada tek başlarına veya küçük gruplar halinde dua etmek mümkündü. Şapellere düşkün olan kişiler, hayatın stresinden uzaklaşmak için bu sessiz ve huzurlu ortamları tercih edebilirlerdi; böylece diğer insanların hareketlerinden etkilenmeden ibadetlerini gerçekleştirebilirlerdi.

“Chapel” kelimesi, tıpkı onunla ilişkili olan “chaplain” (rahip) kelimesi gibi, kökenini Latince’ye dayandırır. Daha spesifik olarak, bu kelime, Saint Martin of Tours’un bir eserine gönderme yapar: Geleneksel anlatılarda, Martin henüz askerken, ihtiyaç sahibi bir dilenciye askeri pelerininden bir kısmını verdiği belirtilir. Diğer yarısını ise omuzlarına “küçük bir pelerin” (Latince: cappella) olarak giyer. Anlatılara göre, bu dilenci aslında gizlenmiş Hristos’tur ve Martin, kalbinde derin bir dönüşüm yaşar; önce keşiş, ardından başrahip ve nihayet piskopos olur. Bu pelerin, Frank krallarının eline geçer ve savaşlarda kendileriyle birlikte taşırlar. Pelerini koruyan çadır “capella” olarak adlandırılır ve bu çadırda günlük ayini gerçekleştiren rahipler ise “capellani” olarak bilinir. Bu kelimelerden, Eski Fransızca aracılığıyla günümüze “chapel” (kilise) ve “chaplain” (rahip) terimleri ulaşmıştır.

Orta Çağ’da, Galli halkı Norman ve Eski İngiliz işgalleri sırasında İrlanda adasına geldiğinde, “chapel” kelimesi İrlandaca’ya da (Gaelce) girmiştir. Geleneksel İrlandaca kilise kelimesi “eaglais” (ecclesia kökenli) iken, yeni bir kelime olan “séipéal” (cappella kökenli) kullanım alanına girmiştir.

İngiliz tarihinde, “chapel” ve “meeting house” terimleri, daha önce bağımsız veya Nonconformist dini topluluklara ait kilise binalarını tanımlamak için standart olarak kullanılmıştır. Bu terimler özellikle İngiltere ve Galler’in kırsal bölgelerinde, 18. ve 19. yüzyılların sonundaki kuzey sanayi şehirlerinde ve Londra şehrinin yakınındaki nüfus yoğunluğu yüksek yerleşim yerlerinde yaygın olarak görülmüştür. Sonuç olarak, “chapel” terimi İngiltere ve Galler’de bazen bu tür kiliselere mensup kişileri tanımlamak için sıfat olarak kullanılmaktadır; örneğin, “I’m Chapel.” ifadesinde olduğu gibi.

“Modern usage” ifadesi, genellikle spor ansiklopedilerinde ve diğer referans materyallerinde, belirli bir terimin veya uygulamanın güncel anlamı ve kullanım şekli hakkında bilgi vermek amacıyla kullanılır. Bu bağlamda, “modern usage” bölümü, geçmişte farklı anlamlara gelebilecek bir kavramın, günümüzdeki kabul görmüş tanımını ve spor dünyasındaki pratik uygulamalarını ayrıntılı olarak açıklar. Örneğin, bir futbol teriminin modern kullanımı, oyunun taktiksel gelişimine paralel olarak değişmiş olabilir ve bu bölümde, bu evrimi gösteren bilgiler sunulur. Benzer şekilde, oyuncu transferleri, hakem kararları veya şampiyona formatları gibi konularda da “modern usage” kavramı, güncel düzenlemeleri ve anlayışları yansıtır.

“Chapel” terimi, Hristiyan terminolojisiyle sınırlı olmamakla birlikte, en sık bu bağlamda kullanılır. Ancak, kelimenin anlamı farklı mezhepler arasında değişiklik gösterebilir ve mezhepten bağımsız ibadethaneler (“meditasyon odaları” olarak da adlandırılanlar), birçok hastanede, havaalanında ve hatta Birleşmiş Milletler genel merkezinde bulunabilir. Yahudilikte de ibadet için kullanılan yapılar mevcuttur.

Birleşik Krallık’ta, özellikle Galler’de, “chapel” terimi Nonconformist (geleneksel kilise dışı) ibadethaneler için yaygın olarak kullanılırken, İskoçya ve İrlanda’da Katolik kiliseleri için de kullanılmaktadır. İngiltere ve Galler’de, 18. yüzyılın sonları ile 19. yüzyılın başlarında Nonconformist chapel’lerin sayısındaki artış nedeniyle, 1851 nüfus sayımında, devlet dininin temsilcisi olan Anglikan kiliselerine göre daha fazla insanın bağımsız chapel’lerde ibadet ettiği görülmüştür. (Anglikan Kilisesi, İskoçya’da resmî bir kilise statüsüne sahip değildir.)

Katolik Kilisesi kanununda, teknik olarak “oratory” olarak adlandırılan bir chapel, bir pariş kilisesi olmayan ve özellikle ayinin (Mass) kutlanması için ayrılmış bir yapıdır. Bu, bir kişinin veya seçilmiş bir grubun kullanımına açık özel bir chapel olabilir (örneğin, bir piskopusun özel chapel’i veya bir manastırın chapel’i); ziyaretçilere ibadetlere açık olan yarı-kamusal bir oratory; veya kamuya açık bir oratory (örneğin, bir hastane veya üniversite chapel’i).

Chapel türleri hakkında bilgi bulunmamaktadır. Lütfen daha fazla bağlam sağlayın.

Kilise yapılarının bir parçası olarak inşa edilen şapel alanları, belirli bir amaç veya kullanım için ayrılmış kutsal yerlerdir. Örneğin, birçok katedral ve büyük kilisede apsiste, Meryem Ana’ya adanmış bir “Meryem Şapeli” bulunabilir. Aynı şekilde, bazı kiliselerde yan koridorlarda bir “Meryem Şapeli” veya ayinler arasında Kutsal Ekmeğin muhafaza edildiği, hastalar ve evde kalanlar için Komünyon verilmesi amacıyla kullanılan bir “Rezervasyon Şapeli” veya “Kutsal Sakrament Şapeli” bulunabilir. Bazı Hristiyan geleneklerinde ise bu şapel, ibadet amaçlı da kullanılmaktadır.

Günümüzde “şapel” kelimesiyle ifade edilen diğer yaygın kullanımlar şunlardır:

Havaalanı Şapeli: İlk havaalanı şapeli, 1951 yılında Boston’da havalimanı çalışanları için inşa edilmiş olup zamanla yolcuların da kullanımına açılmıştır. Başlangıçta Katolik ibadetine uygun olarak tasarlanmış olan bu şapeller, günümüzde genellikle farklı inançlara mensup bireylerin bir arada ibadet edebileceği çoklu inanç merkezleri haline gelmiştir.
Ambassador’s Chapel (Elçi Şapeli), başlangıçta Katolik ülkelerden gelen elçilerin, Protestan ülkelere görevli bulundukları süre boyunca ibadet edebilmeleri amacıyla inşa edilmiştir. Bu özel yapılar, farklı inançlara sahip diplomatların kendi dini ritüellerini yerine getirebilmelerine olanak tanıyarak, uluslararası ilişkilerdeki hassasiyetleri göz önünde bulundurmuştur.
Anglikan ve Katolik kilise hukukuna göre, piskoposlar kendi evlerinde bir şapelin bulunmasına sahiptir; bu hak, seyahat ettikleri zamanlarda bile geçerlidir. Bu tür özel şapeller genellikle diğer rahiplere yönelik bir nezaket olarak sağlanır.
Köprü şapeli, Hristiyan ibadethanesi olarak tanımlanan ve ya doğrudan bir yol köprüsünün üzerine inşa edilmiş olanı veya hemen onun bitişiğinde yer alan küçük bir yapıdır. Bu tür yapılar, Avrupa’da Reformasyon öncesi dönemde, Orta Çağ’da yaygın olarak inşa edilmiştir. Bazı kantri şapelleri de köprü şapeli niteliği taşıyabilir; örneğin Wakefield’deki Meryem Ana Kantri Şapeli bu kategoriye girer.
Avrupa mimarisinde bir kale şapeli, genellikle kalenin iç yapısında inşa edilmiş bir ibadethanedir. Bu tür şapel inşa etme geleneği, Orta Çağ’dan itibaren Avrupa’daki birçok kaleye yayılmış ve hem dini ritüellerin yerine getirilmesi hem de kalenin sosyal yaşamına entegre edilmesi amacıyla kullanılmıştır. Kale şapelleri, genellikle kalenin en görkemli bölümlerinden birinde yer alır ve tarihi öneme sahip yapılar olarak kabul edilir.
Açık kiliseler (İspanyolca: capillas abiertas), özellikle 16. yüzyılda Meksika’nın erken dönem koloniyel döneminde yaygın olarak inşa edilmiş, kendine özgü bir Meksikalı kilise mimarisi biçimidir. Bu yapıların belirgin özelliği, genellikle duvarları bulunmayan veya kısmen açık olan tasarımlarıdır, bu da iç mekanın dış çevresiyle doğrudan bağlantı kurmasına olanak tanır.
Cappella Gentilizia: İtalya’daki mezarlıklarda sıklıkla rastlanan, özel ailelere ait olan ve cenaze törenleri ile defin işlemlerinin gerçekleştirildiği özel bir tür mezar odası veya şapeldir. Bu yapılar, genellikle soylu veya varlıklı ailelerin kendi bölgelerinde kalıcı bir anıt bırakmak amacıyla inşa ettikleri kişisel mezarlıkları oluşturur.
Cemetery chapel (mezarlık şapeli), bir mezarlığın içinde yer alan ve ailelerin, arkadaşların ve din görevlilerinin cenaze törenleri için toplandığı kapalı bir mekandır. Bu törenlerde genellikle müzik, merhum hakkında yapılan konuşmalar (eulogies), kutsal kitaplardan okumalar, dini dualar ve samimi anlar (sessizlik anları) yaşanır. Aynı zamanda, bu mekan ailelere yağmur, yaz sıcağı veya kış soğuğu gibi olumsuz hava koşullarından da koruma sağlar.
“Chapel of Ease” (Kolay Erişim Kilisesi), büyük ölçekli kilise cemaatlerinin, bir kiliseye veya şapelin fiziksel olarak ulaşımının zor olduğu durumlarda inşa edilen dini yapılar olup, cemaatin ibadet etme imkanını kolaylaştırmayı amaçlar. Bu tür yapılar, genellikle merkezi kilisenin uzak bölgelerdeki sakinler için alternatif bir ibadethane görevi görür ve böylece tüm cemaatin kilise hizmetlerinden eşit şekilde faydalanabilmesini sağlar.
“Dinlenme odası”, geleneksel anlamda bir ibadethane olmaktan ziyade, cenaze evlerinin bünyesinde bulunan, rahat ve özenle dekore edilmiş bir alandır. Bu özel alan, merhumun yakınlarına ve dostlarına, cenaze töreninden önce son kez saygılarını sunma fırsatı vermektedir.
Kampüs Kilisesi (College Chapel): Üniversite kampüslerinde yer alan ve tarihsel olarak bir dini kurumla bağlantılı olan yapılar. Bu kiliseler, genellikle üniversitenin kurucu ideallerini yansıtan dini ritüellerin gerçekleştirildiği merkezler olmuştur ve günümüzde hala bazı üniversitelerde ibadetlere ev sahipliği yapmaktadır.
Bir saray kilisesi, genellikle bir kraliyet veya soylu sarayıyla ilişkili olan müzik topluluğu anlamında kullanılan bir terimdir. Bu tür yapılar genellikle kraliyet (saray) kiliseleri olarak adlandırılır; ancak, sarayın yöneticisi bir kral olmadığı durumlarda, daha genel bir ifade olan “saray kilisesi” kullanılır. Örneğin, imparatorluk saraylarına ait yapılar için bu terim tercih edilebilir.
Aile şapeli, genellikle kraliyet aileleri ve diğer varlıklı aileler tarafından özel olarak inşa edilen bir ibadethane türüdür. Bu şapel, ailenin kendi kullanımına ayrılmış olup, özel törenlerin, dini ritüellerin ve aile fertlerinin kişisel ibadetlerinin gerçekleştirildiği bir mekandır. Genellikle konutların veya malikânelerin içinde yer alır ve mimari açıdan özenle tasarlanmıştır.
Cenaze töreni salonu, bir cenaze evinde düzenlenen defin veya anma törenleri için ayrılan özel bir alandır. Bu mekanlar, merhumun hayatını kutlamak ve sevenlerinin bir araya gelerek yaslarını paylaşmalarına olanak tanır. Özellikle kremasyon tercih edilen durumlarda, aileler ve ziyaretçiler genellikle krematoryumda toplanarak bu ritüeli gerçekleştirirler.
Hastane şapeli, genellikle hastanelerdeki ibadethane olarak hizmet verir ve burada hasta veya yeni vefat etmiş kişiler için dualar edilir. Aynı zamanda, anma törenleri veya hayat kutlamaları gibi etkinlikler için de kullanılabilir. Bu özel alan, hem dindarların ibadetlerini yerine getirebileceği bir ortam sunarken, aynı zamanda hastane çalışanları ve ziyaretçileri için de huzurlu bir dinlenme ve düşünme yeri olma işlevini görür.
Mausoleum tipi şapel, genellikle “şapel mezar” olarak da adlandırılır ve bir mezarlık içindeki özel bir yapıdır. Bu tür şapeller, ailelerin, yakınların ve din adamlarının cenaze törenleri için toplandığı yerlerdir. Cenaze törenlerinde Kutsal Kitap okumaları yapılır, merhumlar hakkında vecizeler söylenir, pastoral dualar edilir ve katılımcılar sessizce düşünme fırsatı bulurlar. Ayrıca, bu yapılar, yazın yaşanan aşırı sıcaklardan, kışın hüküm süren soğuk havalardan veya yağmurlu havalardan kaynaklanan olumsuz etkilerden korunma imkanı sunar.
Askeri üsler genellikle farklı dini inanışlara sahip personel için ayrılmış şapeller bulundururlar. Bu tür mekanlar, belirli bir dinin mülkiyetinde olmadığından, sıklıkla kilise, cami veya sinagog yerine “şapel” olarak adlandırılır. Asker görevlileri, farklı inançlara (örneğin, farklı Hristiyan mezhepleri, Katoliklik, İslam ve Yahudilik) yönelik ibadetlere katılabilirler. Ayrıca, bölgedeki diğer dini hizmetler hakkında da bilgi edinebilirler.
Çok dinli ibadethaneler, genellikle hastanelerde, havaalanlarında ve üniversitelerde bulunan yapılar olup, başlangıçta yalnızca Hristiyanlara ait olan mekanların farklı inanç gruplarına da açık olacak şekilde dönüştürülmüş halidir. Bu tür ibadethaneler, farklı inançlara mensup bireylerin bir arada dini ritüellerini yerine getirebilmelerine olanak tanır ve toplumsal hoşgörüyü teşvik eder.
Özel kiliseler, başlangıçta özel bir bireye ait olan yapılardır. 19. yüzyılda yaygın olarak görülen bu yapılar, genellikle kentleşme süreçleriyle başa çıkmak amacıyla inşa edilmiştir. Çoğunlukla, bu özel kiliselerin kuruluşunda, şehirlerdeki ihtiyaçları karşılayamayan mevcut dini yapıların yetersizliğine çözüm arayan, Hristiyanlığı yayma vizyonuna sahip hayırsever kişiler öncülük etmiştir. Bazı örnekler daha ziyade özel kullanım amaçlıydı; zengin bir kişi, favori vaizlerini davet edebilmesi için bir kilise inşa ediyordu. İngiliz kilise hukukunda bu yapılar bazı açılardan farklıdır; çünkü belirli bir parça üzerinde bulunmazlar, ancak yine de içinde bir Anglikan papazın görev yapmasına izin verilir. Tarihsel olarak birçok Anglikan kilisesi, başlangıçta özel kiliseler olarak inşa edilmiştir ve zamanla normal kiliselere dönüştürülmüştür.
Bir kraliyet şapeli, bir monarkla, kraliyet sarayıyla veya bir kraliyet konutuyla ilişkili olan bir ibadethanedir. Bu tür şapel genellikle önemli dini törenlere ve etkinliklere ev sahipliği yapar ve tarihi öneme sahiptir. Kraliyet ailesi tarafından sıklıkla kullanılan bu yapılar, mimari açıdan da dikkat çekici özellikler taşıyabilir ve ülkenin kültürel mirasının önemli bir parçasıdır.
Okul şapeli, bir okulun içinde veya onunla ilişkili olarak inşa edilmiş bir ibadethanedir. Tarihsel olarak, özellikle İngiltere ve Galler’deki Anglikan veya Katolik özel okullarda yaygın olarak bulunmuştur. Bu yapılar, öğrencilerin ve öğretmenlerin dini ritüellerini yerine getirebilecekleri, aynı zamanda okulun manevi atmosferine katkıda bulunan önemli bir unsurdur.
Yan kiliseler, genellikle bir katedral veya daha büyük bir kilise yapısının içinde yer alan ve sessiz ibadet için ayrılmış olan veya belirli bir azize adanmış olan, aynı zamanda dini objelerin, örneğin kutsal emanetlerin barındırıldığı özel mekanlardır. Pareklesion veya parakklesion terimleri ise, Bizans mimarisinde sıklıkla rastlanan yan kilise türlerini ifade eder. “Meryem Ana Kilisesi” olarak adlandırılan yapılar da aslında birer yan kilisedir ve özellikle Katolik Kilisesi ile Anglikan Cemaati’nde yaygın olarak bulunur. Bu kiliseler, Meryem Ana’nın yüceltilmesi amacıyla inşa edilmiştir.
Bir “slipper chapel” (ayak bağı çıkarma şapeli), hacılar tarafından bir katedral veya ibadethane ziyareti öncesinde ayakkabılarını çıkardıkları küçük bir yapıdır. Bu geleneksel yapı, ziyaretçilerin kutsal alana saygıyla yaklaşmalarını sağlamak amacıyla inşa edilmiştir ve genellikle ana ibadethaneye doğrudan bağlantılıdır.
Yazlık kiliseler, genellikle tatil beldelerinde bulunan ve yalnızca yaz aylarında, bölgede tatilde olan ziyaretçilerin yoğun olarak bulunduğu dönemlerde hizmet veren küçük ibadethane yapılarındır. Bu kiliseler, yerel topluluğun yanı sıra turistlerin de ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla inşa edilmişlerdir ve genellikle yaz sezonunda özel dini programlar ve etkinlikler düzenlenmektedir.
“Wayside Chapel” veya “Country Chapel” olarak adlandırılan yapılar, genellikle kırsal bölgelerde bulunan küçük ibadethanelerdir. Bu tür yapılar, genellikle yol kenarlarında veya izole yerleşim yerlerinde bulunur ve dini törenlerin icrası, özel günlerde kutlamalar ve toplumsal buluşmalar için kullanılır. “Wayside Chapel” terimi, özellikle ulaşım yollarının yakınındaki kiliselere işaret ederken, “Country Chapel” daha geniş bir coğrafi alanı kapsayan, kırsal yaşamın bir parçası olan ibadethaneleri ifade eder. Bu yapılar, genellikle mütevazı mimarileriyle dikkat çeker ve yerel topluluklar için önemli bir kültürel ve dini merkez görevi görürler.
Düğün salonu, evlilik törenlerinin gerçekleştirildiği özel bir mekan olarak tanımlanır. Bu tür yapılar, genellikle romantik ve samimi bir atmosfer sunarak çiftlerin unutulmaz anlar yaşamasına olanak tanır. Düğün salonları, farklı büyüklüklerde olabilir ve çeşitli dekorasyon seçenekleri sunar; bazıları daha geleneksel bir tarzı benimserken, diğerleri modern ve şık tasarımlara sahiptir. Bu mekanlar, genellikle fotoğraf çekimi için ideal alanlar sunarken, aynı zamanda konukların rahatça toplanabileceği ve eğlenebileceği geniş sahalara da sahip olabilirler.