CR Vasco da Gama Stadyumu

Club de Regatas Vasco da Gama (telaffuzu: [ˈklubi dʒi ʁeˈɡatɐz ˈvasku dɐ ˈɡɐ̃mɐ]; İngilizce: Vasco da Gama Club of Rowing), yaygın olarak Vasco da Gama veya kısaca Vasco olarak bilinir, Brezilya’nın Rio de Janeiro şehrinde bulunan bir spor kulübüdür. Başlangıçta sadece kürek sporlarına odaklanan ve daha sonra çoklu sporlara genişleyen kulüp, özellikle erkek futbol takımıyla tanınmaktadır. Bu takım şu anda Brezilya futbol lig sisteminin en üst seviyesi olan Campeonato Brasileiro Série A’da ve Rio de Janeiro eyaletinin en önemli ligi olan Campeonato Carioca’da mücadele etmektedir.

Vasco da Gama Kulübü, 1498’de Avrupa ile Hindistan arasındaki deniz yolunu keşfeden ünlü kaşif Vasco da Gama’nın anısına, onun ölümünün 400. yıl dönümünde, 1898 yılında Brezilyalı işçiler, Portekizli Brezilyalılar ve yeni gelmiş Portekiz göçmenleri tarafından bir kürek spor kulübü olarak kurulmuştur. Kulüp, futbol departmanını 1915’te oluşturmuş olup, profesyonelliğin resmen kabul edildiği yıl ise 1933 olmuştur; bu durum, Brezilya’daki diğer kulüpler arasında bir öncü niteliğindedir. Futbol ve kürek sporlarının yanı sıra, Vasco, 1910’lardan itibaren çeşitli spor departmanlarına da sahip olmuştur. Kulübün altyapı sistemi, Romário, Philippe Coutinho, Hilderaldo Bellini, Roberto Dinamite ve Edmundo gibi uluslararası futbolcuların yetişmesine olanak sağlayan, sosyo-eğitim metodolojisiyle tanınmaktadır.

Kulüp, 1948 yılında kulübün 50. kuruluş yıl dönümünde kazanılan Güney Amerika Şampiyonlar Kupası ile dünyanın ilk kıtasal şampiyonu olarak kabul edilir. 1957’deki Paris Turnuvası’nda, o dönemki Avrupa şampiyonu Real Madrid’i mağlup ettiler; bu maç, FIFA tarafından “1960 öncesindeki iki kıtadan takım arasındaki en önemli karşılaşma” olarak değerlendirilmektedir. Kulüp, 1998 yılında, kulübün 100. kuruluş yıl dönümünde Copa Libertadores’u kazandı. Ulusal düzeyde, Vasco da Gama dört Campeonato Brasileiro Série A şampiyonluğu, bir Copa do Brasil şampiyonluğu ve üç Torneio Rio–São Paulo şampiyonluğu elde etmiştir. Bölgesel düzeyde ise kulüp, 24 Campeonato Carioca şampiyonluğuna sahiptir. Vasco da Gama’nın “Expresso da Vitória” olarak anılan altın nesil, birçok kişi tarafından 1940’lar ve 50’ler döneminin dünyanın en iyi futbol takımlarından biri olarak kabul edilir; bu takımda Moacir Barbosa, Ademir de Menezes, Albino Friaça, Danilo Alvim, Augusto da Costa ve Chico gibi önemli oyuncular yer almıştır.

Vasco da Gama, dünya çapında geniş bir taraftar kitlesine sahip olup, Brezilya’nın yanı sıra Rio de Janeiro eyaleti ve Amerika kıtası genelinde en çok destek gören kulüplerden biridir. Vasco, maçlarını 1927 yılında açılan São Januário stadyumunda oynamaktadır. Zaman zaman, kulüp maçlarını 1950 yılında hizmete giren Maracanã stadyumunda da oynamıştır. Vasco’nun Flamengo, Fluminense ve Botafogo ile uzun süredir devam eden rekabetleri bulunmaktadır. Vasco-Flamengo rekabeti, “Clássico dos Milhões” (Milyonların Derbisi) olarak bilinir ve Brezilya sporunun en önemli rekabetlerinden biri ile dünya futbolundaki en öne çıkan rekabetlerden biridir.

Kulüp Tarihçesi

Vasco Kulübü’nün temelleri, 19. yüzyılın sonunda kürek sporunun popülerleştiği bir dönemde atılmıştır. Bu kulübün fikir babaları, Rio de Janeiro şehir merkezinde çalışan dört genç Brezilyalıdır: Henrique M. Ferreira Monteiro, Luiz Antonio Rodrigues, José Alexandre d’Avellar Rodrigues ve Manoel Teixeira de Sousa Junior. Boş zamanlarında bu gençler, Niterói’deki Grupo de Regatas Gragoatá’dan “Iracema” adını verdikleri bir kürek teknesi kiralamışlardır. Rio de Janeiro ile Niterói arasındaki mesafe, gençleri Saúde semtinde bir kürek kulübü kurma fikrini doğurmuştur. Beşinci üye Lopes de Freitas davet edilmiş ve ilk toplantılar Ocak 1898’de yapılmıştır. Yeni bir kürek kulübünün kurulması fikri ticari çevrelerde desteklenmiş ve dört kurucu kısa sürede yeni ilgililer çekmiştir. Davet edilenler arasında, buharla çalışan bir marangoz atölyesi işinde faaliyet gösteren Portekizli tüccar kardeşler olan Couto kardeşleri de bulunmaktaydı; bunlar kulübün ilk dönemlerinde gerekli sermaye kaynaklarını sağlamışlardır. Birkaç ön toplantıdan sonra, kulüp 21 Ağustos 1898’de Rua da Saúde No. 293 (şimdiki No. 345, Rua Sacadura Cabral) adresinde, 62 kurucu üyeyle resmen kurulmuştur. Kulübe verilen isim — Vasco da Gama — Portekizli kaşif Vasco da Gama’nın Hindistan’a deniz yolu keşfinin 400. yıl dönümünü onurlandırmak amacıyla seçilmiştir; çünkü kulübün birçok kurucusu Portekizlidir. Vasco da Gama, 1915 yılında Lusitânia Sport Club futbol takımını bünyesine dahil etmiş ve resmi olarak bir sonraki yıl futbol müsabakalarına başlamıştır. Kulüp, oyuncuların ırkı, sosyal sınıfı veya kökeni ne olursa olsun herkesi kapsayan bir kimlik anlayışına sahiptir. Başlangıçta Rio de Janeiro’nun üçüncü liginde mücadele eden kulüp, kadrosunu siyah, melez, Portekizli ve işçi sınıfından beyaz oyuncularla güçlendirmiştir; bu durum, dönemin birçok elit kulübünde görülen ayrımcılığın tam tersidir. 1922 yılında etkileyici bir performans sergileyerek ikinci lig şampiyonluğunu kazanan Vasco, Campeonato Carioca’nın en üst ligine yükselmiştir. Beklentilerin ötesinde, 1923 yılında ilk sezonunda şampiyonluğu kazanarak America, Fluminense ve Flamengo gibi önde gelen takımları mağlup etmiştir. Bu tarihi başarı, “Camisas Negras” (Siyah Gömlekliler) liderliğinde gerçekleşmiş ve Brezilya spor tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur; çünkü bu zafer, büyük ölçüde Afro-Brezilyalı ve yoksul oyuncularla oluşan bir takımın, şehrin geleneksel elitine karşı ilk büyük şampiyonluğu kazanması anlamına gelmiştir. Bu anın önemi günümüzde hala devam etmektedir ve “Camisas Negras”, ulusal düzeyde tanınmaktadır; hatta Tancredo Neves’in Vatan Kahramanları Panthéonu ve Özgürlük Anıtı’nda yer almaktadır.

Vasco da Gama’nın lige katılımını engellemeye yönelik girişimlerin ardından, Rio de Janeiro şehrinin güney bölgesindeki (elit bölgesi) kulüpler olan America, Bangu, Botafogo, Flamengo, Fluminense ve diğer bazıları, Liga Metropolitana de Desportos Terrestres (LMDT)’ten ayrılarak Associação Metropolitana de Esportes Atléticos (AMEA) adlı yeni bir kuruluş kurdu. Bu süreçte Vasco da Gama dışarıda bırakıldı; kulübün AMEA’ya kabul edilmesi için on iki sporcusunun (hepsinin siyah olması nedeniyle) “şüpheli meslekleri” gerekçesiyle kadrodan çıkarılması talep edildi. Bu dayatmaya karşı çıkan CR Vasco da Gama’nın başkanı José Augusto Prestes, AMEA’ye gönderdiği ve “Tarihi Yanıt” olarak bilinen mektupta bu koşula boyun eğmeyi reddetti ve AMEA üyeliğinden ayrıldı. Bu olay, futbol tarihindeki ırkçılık karşıtı mücadelede önemli bir dönüm noktasıdır. Bu durum sonucunda, 1924 yılında iki farklı şampiyona paralel olarak düzenlendi; Vasco, LMDT’yi yenilgisiz tamamlayarak ikinci eyalet şampiyonluğunu kazandı. Bir sonraki yıl, kulüp AMEA’nın direnişini aşmayı başardı, kuruluşa kabul edildi ve oyunlarını Andarahy Athletico Club sahasında oynamak şartıyla büyük takımlarla birlikte şampiyonluk mücadelesine devam etti. Buna rağmen, Vasco kendi stadyumunu inşa etme kararı aldı, böylece herhangi bir talebi sona erdirmek istiyordu. İnşaat için seçilen yer, Dom Pedro I tarafından Santos Markizesi’ne hediye edilen São Januário çiftliğiydi. 21 Nisan 1927 tarihinde, Vasco da Gama, Amerika kıtasındaki en büyük stadyum olan São Januário’yu açtı; bu unvanı, 1930 yılında Montevideo’da Estadio Centenario’nun açılışına kadar korudu. 1940 yılına kadar, São Paulo’daki Pacaembu’nun açılışına kadar, stadyum Brezilya’nın en büyüğüydü; ve 1950 yılındaki Maracanã’nın açılışına kadar Rio de Janeiro’nun en büyük stadıydı. Stadyum, “On Bin Üye Kampanyası” aracılığıyla toplanan paralarla, şehirdeki taraftarlardan gelen bağışlarla inşa edildi. İki yıl sonra, stadyumun aydınlatması da devreye alındı; bu sayede kulüp, gece maçlarına ev sahipliği yapabilen tek kulüp oldu.

1942 yılında, kulüp Rio de Janeiro şehrinde beş yıl süren bir şampiyonluk hasreti yaşıyordu. Bu durumu tersine çevirmek amacıyla, Vasco da Gama’nın başkanı Cyro Aranha, genç oyuncuları kadrolarına dahil etme üzerine uzun vadeli bir politika izledi. Daha sonra “Zafer Ekspresi” olarak anılacak olan bu takımda kaleci Moacir Barbosa, forvetler Ademir de Menezes ve Chico, orta saha oyuncusu Danilo Alvim, savunmacı Augusto da Costa gibi isimler yer aldı. Bu yetenekli kadro, ağırlıklı olarak Uruguaylı teknik direktör Ondino Viera’nın yönetiminde, 1950’lerde Brezilya ve Uruguay futbolunu derinden etkileyen ilk Brezilyalı takımlardan biri olarak 4-2-4 oyun sistemini kullandı. “Zafer Ekspresi”, on yıllık süreçte toplamda sekizteen kupa kazandı; bunlardan beş tanesi eyalet şampiyonlukları (üçü de yenilgisiz), bir tanesi ise 1948’de River Plate’i mağlup ederek kazanılan Güney Amerika Şampiyonlar Kupası’dır. Bu zaferle Vasco, hem kulüp hem de milli takım olarak Brezilya dışındaki ilk uluslararası kupayı kazanan ilk Brezilyalı takım oldu. Daha sonra CONMEBOL tarafından 1948’in kıta şampiyonu olarak resmen tanınan Vasco, bu müsabakanın Copa Libertadores’un öncüsü olduğu kabul edildi. Bu durum, Vasco’nun 1997 Supercopa Libertadores turnuvasına davet edilmesine yol açtı; bu turnuva sadece daha önce Copa Libertadores’u kazanmış kulüplere açıktı (Vasco, ilk Copa Libertadores şampiyonluğunu bir yıl sonra, 1998’de elde edecekti).

1950’lerin başlarında, Expresso da Vitória’dan birçok oyuncu takımdan ayrılmıştı ve takımın kadrosuna defans oyuncuları Hilderaldo Bellini ve Orlando Peçanha, forvet Vavá ve orta sahalar Sabará ile Pinga gibi yeni isimler dahil edildi. 1953 yılının başlarında, Vasco, ezeli rakibi Flamengo ile birlikte Arjantin’den Boca Juniors ve Racing takımlarının da yer aldığı Rio de Janeiro Uluslararası Dörtlü Turnuvası’nı kazanarak önemli bir başarı elde etti. Birkaç ay sonra, Kolombiyalı Millonarios ve Şilili Colo-Colo takımlarını mağlup ederek Uluslararası Şili Turnuvası’nda şampiyonluğa ulaştılar. Temmuz ayında, Brezilyalı ve Avrupa kulüplerinin katıldığı Rivadavia Corrêa Meyer Sekizli Turnuvası’nı kazanarak bir başka önemli başarıya imza attılar. 1956 yılında, Ademir de Menezes Vasco’dan ayrıldı. 1956 Campeonato Carioca şampiyonluğunu kazandıktan sonra, Vasco Güney Amerika ve Avrupa’da bir turne düzenledi ve Avrupa gazeteleri tarafından “Güney Amerika’nın en iyi takımı” olarak nitelendirildi. Vasco, 1957 Paris Turnuvası’na katılması için seçildi. Bu turnuvada, Avrupa şampiyonu Real Madrid ile oynanan final maçında, daha than 65.000 taraftarın önünde 4-3’lük skorla galip gelerek tarihi bir zafer elde ettiler. Bu karşılaşma, Güney Amerika ve Avrupa şampiyonlarının ilk kez karşılaştığı bir olaydı (Vasco, 1948 Güney Amerika Şampiyonasını temsil ederken, Real Madrid ise 1955-56 Avrupa Kupası’nı kazanmıştı). France-Soir gazetesi turnuvanın ardından “Real Madrid, dünyanın en iyi takımı değil. Bu konuda Vasco da Gama ile konuşun” ifadesini kullanırken, Jornal dos Sports gazetesinde ise Vasco’nun “dünya şampiyonu” olarak nitelendirildi. 2023 yılında FIFA, bu karşılaşmayı “1960 öncesinde iki kıtadan takımların karşılaştığı en önemli olaylardan biri” olarak kabul etti.

1971 yılında genç Roberto Dinamite, Vasco’nun altyapısından profesyonel takıma yükseldi. Roberto Dinamite, takımın 1974 Campeonato Brasileiro Série A şampiyonluğunda önemli bir rol oynadı; bu, Vasco da Gama’nın ilk ulusal şampiyonluğu oldu. Turnuvada 16 golle turnuvanın en iyi golcüsü unvanını elde etti. Bu başarı, Vasco’nun 1975 yılında ilk Copa Libertadores’e katılmasını sağladı; ancak bu turnuvadaki performansı beklentileri karşılamadı. Roberto ayrıca, Zico’nun Flamengo takımına karşı oynanan final playoff maçında Vasco’nun 1977 Campeonato Carioca şampiyonluğuna ulaşmasında da önemli bir rol oynadı. Bu dönemde Roberto ile Zico arasında sahada rekabet başladı; ancak saha dışındaki ilişkileri oldukça arkadaşçaydı. 1978 yılında, Vasco, 1978 Campeonato Brasileiro Série A’nın yarı finalinde elendi; ancak Paulinho, turnuvanın en iyi golcüsü olarak 19 golle dikkat çekti. Aynı yıl, Vasco taraftarlarının “Vasco é o time da virada, Vasco é o time do amor” (Vasco, dönüm noktası takımıdır, Vasco aşk takımıdır) sözleriyle başlayan ünlü bir şarkı ortaya çıktı; bu şarkı, Beija-Flor samba’sından ilham alınmıştı. Bu şarkı daha sonra Santos, Palmeiras ve Atlético Mineiro gibi diğer taraftar grupları tarafından da benimsendi.

1982 yılında Vasco, bir kez daha Campeonato Carioca şampiyonluğunu elde etti. Ancak teknik direktör Antônio Lopes, final maçında takımın performansından memnun olmadığı için yedi oyuncuyu kadrodan çıkararak dikkat çekici bir karar aldı. Bu turnuvada, Roberto kariyerinin 500. golünü kaydetti. Vasco, 1984 Campeonato Brasileiro Série A finalinde ezeli rakibi Fluminense’e mağlup oldu. Bir sonraki yıl, Romário profesyonel takımda ilk kez sahaya çıktı ve gelecekte başarılı bir oyuncu olacaktı. Romário, taraftarlar tarafından “Ro-Ro” olarak adlandırılan, Roberto Dinamite ile etkili bir hücum ortaklığı kurdu. Roberto, yaşı ilerlediği ve Romário’nun daha genç ve hızlı olduğu için, oyun stilini değiştirerek santrafor pozisyonundan, Romário’nun gol atmasına yardımcı olan ikinci forvet rolüne geçtiğini belirtti. Roberto Dinamite, 1985 Campeonato Carioca’da 12 golle en çok gol atan oyuncu olurken, Romário 11 golle ikinci sırada yer aldı. Daha sonra Romário, 1986 ve 1987 yıllarında bu unvanı kazandı; Roberto ise her iki yılda da ikinci oldu. Vasco da Gama, 1988 yılında şampiyonluğa ulaşırken, aynı yıl Roberto Dinamite de takımda önemli bir rol oynadı. 1988’in sonunda Romário, o dönemde yabancı bir kulübe transfer olan en pahalı Brezilyalı oyuncu olarak Hollanda’nın PSV Eindhoven takımıyla sözleşme imzaladı.

1989 Campeonato Brasileiro Série A sezonunda, Roberto Dinamite takım içindeki yerini kaybetmiş ve Portuguesa’ya kiralınmıştı. Roberto, ligdeki Vasco maçında sahaya çıkmış ancak 0-0 berabere biten bu karşılaşmada “o öğleden sonraki anılarıyla gurur duymadığını” belirtmiştir. Vasco, daha sonra ulusal düzeyde tanınan birçok oyuncuyu kadrosuna katarak, “SeleVasco” olarak anılmaya başlanmıştır (bu isim, Portekizce’deki “selekção” kelimesine atıfta bulunarak, milli takımı ifade eder). Bu transferlerin en dikkat çekeni, doğrudan büyük rakipleri Flamengo’dan alınan Bebeto olmuştu. Vasco, finalde São Paulo’yu Sorato’nun attığı golle 1-0 mağlup ederek ikinci kez Brezilya şampiyonu unvanını elde etti.

1990’lar, Vasco da Gama’nın 1992, 1993 ve 1994 yıllarında üst üste üç Campeonato Carioca şampiyonluğu kazanmasıyla başladı. Bu başarılar, Rio de Janeiro’nun “Büyük Dörtlüsü”nden (Flamengo, Fluminense, Botafogo ve Vasco) sadece Vasco’nun bu başarıya ulaşmış tek takım olması açısından önemliydi. 1997 Campeonato Brasileiro Série A sezonunda, kulüp üçüncü lig şampiyonluğunu kazandı. Bu takımı, o dönemki turnuvanın en iyi golcüsü olan Edmundo liderliğe taşıdı; Edmundo, tur formatına geçilmeden önceki dönemin turnuva rekorunu 29 golle kırdı. Edmundo, taraftarlar tarafından “O Animal” (Hayvan) olarak tanındı ve takım “Esquadrão Imortal” (Ölümsüz Takım) olarak anıldı; bu takıma Juninho Pernambucano, Felipe, Pedrinho, Mauro Galvão ve kaleci Carlos Germano gibi oyuncular da dahildi. 1998’de, kulübün yüzüncü kuruluş yıl dönümünde, Eurico Miranda, Vasco ile NationsBank (şu anki Bank of America) arasında o dönemdeki Brezilya futbol tarihinin en büyük sözleşmesini imzaladı; bu anlaşma, NationsBank’ın kulübün markasını kullanmasını içeriyordu. Bu sözleşme sayesinde Vasco, Brezilya futbolundaki en pahalı kadrolardan birine sahip oldu. Takım, Campeonato Carioca şampiyonluğunun yanı sıra, ilk Copa Libertadores şampiyonluğunu da Barcelona SC’yi finalde 4-1’lik toplam skorla mağlup ederek kazandı. Yüzüncü yılın coşkusu, 1998 Intercontinental Cup’ta Real Madrid’e ve 1998 Interamerican Cup’ta D.C. United’a karşı alınan mağlubiyetlerle tam olarak yaşanamadı. 1999’da Vasco, üçüncü Torneio Rio–São Paulo şampiyonluğunu elde etti.

2000 yılında, Romário, kısa bir süre Flamengo’da forma giydikten sonra Vasco’ya geri döndü. Takım, 2000 FIFA Kulüpler Dünya Şampiyonası’na katıldı ve grup aşamasında Manchester United, Necaxa ve South Melbourne’u geride bırakarak grubunu ilk sırada tamamladı. Ancak, Corinthians ile oynanan finalde penaltı atışlarında mağlup olarak elendi. 2000 Copa Mercosur’da, “Yüzyılın Dönüşümü” olarak anılan bir maçta, Vasco, Palmeiras karşısında ilk yarıda 0-3 geriden gelerek maçı 4-3 kazanırken Romário hat-trick yaptı. Takım ayrıca, São Caetano ile oynanan finalde dördüncü ulusal şampiyonluğunu, 2000 Campeonato Brasileiro Série A’yı elde etti. Finalin rövanş maçında, São Januário stadyumunun çevresindeki çitler çöktü, ancak kimse yaralanmadı. Maçın yeniden başlaması için hazırlıklar yapılıyordu; ancak, Vali Anthony Garotinho devreye girerek maçı iptal etti. Ertesi gün, TV Globo, olayı çarpıtarak yayınladı ve Eurico Miranda’nın sakat oyuncuları sahadan attığını ve kazanın hemen ardından maçın yeniden başlatılması çağrısında bulunduğunu gösterdi, bu olaylar gerçekleşmedi. 2023 yılında, “Eurico’nun Eli” adlı belgeselde, TV Globo, yayınlanan görüntülerle ilgili bir hata yaptığını kabul etti. Yeniden düzenlenen maçta, Eurico, Vasco formasına SBT (TV Globo’nun rakip televizyon kanalı) logosunu basmıştı. Şaşkınlığa uğrayan Globo yönetimi büyük öfke duydu. Tüm maç bu şekilde Globo’da yayınlandı ve Vasco şampiyonluğu kazandı. O günden sonra, Eurico ile kanal arasındaki gerilim arttı ve bu durum kulübü önümüzdeki yıllarda olumsuz etkiledi. Globo, kulübe yönelik bir finansal yaptırım uygulayarak 18 ay boyunca televizyon aboneliklerini bloke etti.

Vasco, dünya futbolundaki en yüksek maaş bütçelerinden birine sahip olup, aynı zamanda basketbol ve futsal gibi çeşitli spor dallarında da başarılıdır. 2000 Yaz Olimpiyatları’nda Vasco, kulüp tarihinde en büyük atlet heyetini (en az 175 sporcu) gönderdi ve Brezilya milli takımından daha fazla madalya kazanarak, bu organizasyondaki en çok temsil edilen Brezilyalı kulüp oldu. Farklı spor dallarında yer almak, Eurico Miranda’nın Vasco markasını güçlendirme stratejisinin bir parçasıydı. Kulüp, bütçesinin yaklaşık %25’ini olimpik branşlara ayırmaktaydı. Ayrıca, bu dönemde kulüp, gelecekteki stadyum yenileme ve genişleme çalışmaları için São Januário çevresinde yaklaşık 14.000 metrekarelik bir arazi satın aldı. Kasım 2000’de, dönemin başkanı Antônio Soares Calçada’nın desteğiyle Eurico Miranda, kulüp tarihinde ilk kez başkan seçildi. Görev süresi boyunca Eurico, özellikle Bank of America ile yaşanan anlaşmazlık nedeniyle ciddi bir finansal krizle karşılaştı. Kuzey Amerika bankası, Vasco da Gama ile olan sözleşmesini ihlal ederek 2000’in sonlarında 12 milyon ABD doları yatırım yapmaktan kaçındı. Vasco, bu durum üzerine yasal yollara başvurarak anlaşmayı feshetti ve davayı kazandı. Ancak, yüksek maaş bütçesi sürdürülemediği için, takımın bir kısmı 2001 yılında yeniden yapılandırıldı. 2008’de Vasco, kulüp tarihindeki ilk kez Campeonato Brasileiro Série B’ye düşürüldü. Bu düşüş, Rio de Janeiro’da EC Vitória ile oynanan ve 2-0 kaybedilen son lig maçının ardından gerçekleşti. Vasco, 2009 yılında Campeonato Brasileiro Série B’yi kazanarak 2010 yılında yeniden birinci lige yükseldi. Aynı yıl olan 2009’da, 16 yaşındaki Philippe Coutinho profesyonel futbol kariyerine başladı ve takımın bu başarıya ulaşmasında önemli rol oynadı.

Vasco da Gama’nın 2010’lar başındaki performansı, kulüp için olumlu bir dönemin başlangıcı gibi görünüyordu. Takım, 2011 yılında Coritiba’yı finalde mağlup ederek Copa do Brasil şampiyonluğunu elde etti. Aynı yıl, Campeonato Brasileiro Série A’da Corinthians’in ardından ikinci sırada yer aldı. Ancak, o dönemdeki birçok taraftar ve oyuncu, sezonun son maçında Flamengo ile oynanan karşılaşmada hakem hatalarının Vasco’nun şampiyonluk şansını ortadan kaldırdığını savundu. Daha sonra, bu maçın hakemi Péricles Bassols, yönetimi sırasında yaptığı hataları kabul etti. 2013 sezonunda, kulüp tarihinde ikinci kez Campeonato Brasileiro Série B’ye düşürüldü. Bu düşüş, son maçta Atletico Paranaense’e karşı alınan 5-1’lik mağlubiyetle kesinleşti. 2014 yılında Série B’de geçirdikleri bir sezondan sonra, Vasco yeniden yükseldi ve Mayıs 2015’te 12 yıllık aradan sonra Campeonato Carioca şampiyonluğunu kazandı. Ancak, aynı yıl ligi 18. sırada tamamlayarak tekrar Serie B’ye düştüler. 2016 yılında, üst üste iki kez Campeonato Carioca şampiyonu oldular ve resmi maçlarda en uzun galibiyet serisi olan 34 maçlık bir seri yakladılar. Bir sezon Serie B’de geçirdikten sonra, yeniden birinci lige yükseldiler. Ancak, 2020 sezonunda dördüncü kez düşürüldüler ve 2021 sezonunda da terfi edemediler, ligi 10. sırada tamamladılar.

Vasco da Gama Kulübü, 2022 yılında futbol departmanının yönetimini “SAF” modeliyle yürütmeye başladı. Jorge Salgado’nun başkanlığı döneminde, kulüp Miami merkezli özel yatırım şirketi 777 Partners’a hisselerin %70’ini satarak önemli bir ortaklık kurdu. Mevsimin sonunda, Vasco da Gama, 2023 Campeonato Brasileiro Série A’ya yükselme hakkını elde etti. Kasım 2023’te, kulübün eski oyuncusu Pedrinho, kulüp başkanlığına seçildi. 2024 yılında, Vasco da Gama, Rio de Janeiro Eyalet Mahkemesi’ne başvurarak, 777 Partners tarafından yapılan dikkatsiz yönetim uygulamalarını ve SAF’ın finansal çöküş riskiyle ilgili bir dava açtı. Mahkeme, sözleşmeyi askıya alan ve kulübün, daha önce 777 Partners’ın elindeki %39 hisseye yeniden sahip olmasını sağlayan bir ihtiyati tedbir kararı çıkardı. Şubat 2025’te, Vasco da Gama, Brezilya hukuk sistemindeki “recuperação judicial” sürecine başvurarak, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Chapter 11 iflas koruma sürecine benzer bir yasal süreç başlattı.

Kimlik

Kulüp Arması

CR Vasco da Gama’nın 1899’dan beri kullanılan kuruluş sembolü, yuvarlak bir arma üzerinde yer alan bir karavela figüründen oluşmaktadır. 1903 yılında ilk değişiklikler yapılmış olup, siyah bir arka plan eklenmiş ve kulübün baş harfleri olan “CRVG”, altı adet haç motifiyle çevrelenerek armaya dahil edilmiştir. Günümüzdeki sembolün nihai hali ise 1920’lerde benimsenmiş olup, zaman içinde küçük değişikliklere uğramıştır. Sembol üzerinde, kulübün baş harflerinden oluşan “CRVG” kısaltması yer almaktadır ve Portekiz denizciliğini temsil eden karavela figürü bulunmaktadır. Kulübün en önemli sembolü olan haç motifi, geminin yelkenlerine işlenmiştir; bu durum, Askeri Hristiyan Tarikatı’nın hem dini hem de askeri yönlerini ifade etmektedir. Tüm bu unsurlar, beyaz bir çapraz şerit ile ayrılmış siyah bir arka plan üzerine yerleştirilmiştir.

CR Vasco da Gama kulüp amblemindeki renklerin de derin anlamları bulunmaktadır: Siyah, Doğu’nun bilinmeyen denizlerini temsil ederken; beyaz ise Portekizli kaşif Vasco da Gama tarafından keşfedilen rotayı simgeler. Ayrıca, bu renkler aynı zamanda farklı etnik kökenlerden insanların birliği ve eşitliği fikrini yansıtmaktadır; bu değer kulüp tarafından büyük önemle benimsenmiştir.

Vasco formalarının ve kulüp ambleminin üzerinde yer alan haç motifi, teknik olarak “haç pattée” olarak adlandırılsa da, taraftarlar ve genel kamuoyu tarafından yaygın olarak “Malta Haçı” olarak bilinir. Bu farklılığın nedeni, Brezilya’da kullanılan ancak Portekiz’de kullanılmayan bir kelimedir: İngilizce ve Fransızca’da, açık haçların tüm türleri hatalı bir şekilde Malta Haçı (veya Fransızca’da “croix de malte”) olarak adlandırılmıştır. Görüldüğü gibi, kulübün orijinal haçı, Hristiyan Tarikatı Haçı’dır. Güncel formalar Malta Haçı’nı, yani ara çizgilerin olmadığı bir deseni sergilerken, Hristiyan Tarikatı Haçı ve benzer versiyonları tarih boyunca yaygın olarak kullanılmıştır. Buna rağmen, Vasco taraftarları popüler bir şekilde kulübün sembolünü “Malta Haçı” olarak adlandırmışlardır, bunun tarihi doğruluğu ne olursa olsun.

Kit evrimi

Vasco da Gama, tarih boyunca farklı formalar kullanmıştır. İlk olarak kürek takımının kullandığı forma, 1898 yılında tasarlanmış olup, ağırlıklı olarak siyah renkteydi ve sol tarafta beyaz bir çapraz şerit ile merkeze yerleştirilmiş bir haç detayı bulunmaktaydı (mevcut formanın tersi). Futbol takımı için üretilen ilk forma ise 1916 yılında tamamen siyah renkliydi ve beyaz yakalı ve manşetli bir tasarıma sahipti.

1938 yılında, takımın deplasman forması olarak ilk kez sağ tarafta siyah bir çapraz şerit bulunan beyaz bir forma kullanıldı. Bu forma, 1943’te tamamen siyah formada kullanılan formanın yerini alarak ev sahibi forma olarak geri döndü; buna karşılık, siyah üzerine beyaz çapraz şeritli forma deplasman forması oldu. Yıllar içinde, Vasco kulübü ev sahibi ve deplasman formalarını sırayla beyaz ve siyah renklerde kullanmıştır. En azından 2000’lerden beri, kulübün resmi tüzüklerinde siyah formalı takımın ev sahibi olduğu belirtilmektedir; ancak kulüp genellikle iç sahada oynarken her iki varyasyonu da kullanmaktadır. Kulüp tarafından 2024 yılında yayınlanan bir marka kılavuzunda, ev sahibi formanın siyah forma, şort ve çoraptan oluştuğu, deplasman formasının ise beyaz forma, şort ve çoraptan oluştuğu detaylı olarak belirtilmiştir.

Marşlar

Vasco kulübünün resmi marşı, 1918 yılında Joaquim Barros Ferreira da Silva tarafından bestelendi ve kulüp tarihinin ilk resmi marşıdır. 1930’larda oluşturulan ve “Meu Pavilhão” (Benim Tribünüm anlamına gelir) olarak adlandırılan ikinci bir resmi marş bulunmaktadır. Bu marşın sözleri João de Freitas tarafından yazılmış, müziği ise Hernani Correia tarafından bestelenmiştir ve önceki marşın yerini almıştır. Ancak kulübün en popüler marşı, 1942 yılında Lamartine Babo tarafından bestelenen resmi olmayan bir marştır.

Kraliyet desteği.

Vasco Kulübü, 2017’den beri Portekiz Kraliyet Ailesi Başkanı Duarte Pio, Bragança Dükü’nün “Royal Patronage” onurunu yeniden verdiği ve Vasco da Gama’ya bahşettiği kraliyet kararnamesi sayesinde adının önüne “Real” kelimesini kullanabilmektedir. Bu kraliyet unvanı, kulübün kuruluşunun ilk yıllarında, 1908 yılında, Portekiz Kralı I. Carlos’un Brezilya ziyareti sırasında verilmişti. Daha önce de, Luís I’in Portekiz Kralı olduğu dönemde Vasco’nun “Royal Society” unvanına sahip olmasına rağmen, 1 Şubat 1908’deki kral katli nedeniyle bu unvanın kullanımı engellenmişti.

Stadyum

Estádio Vasco da Gama, yaygın olarak São Januário olarak bilinir ve bu stadyum, takımın iç saha maçlarının çoğunu oynadığı yerdir. Stadyumun maksimum kapasitesi 21.880 seyircidir. Takım, bazı önemli derbi maçları veya kritik karşılaşmalar için bazen 78.000 kapasiteli Maracanã Stadı’nı da kullanmaktadır.

São Januário’nun inşa edilmesinden önce, Vasco da Gama takımı, Rio de Janeiro şehrindeki çeşitli kiralık veya ortak kullanım alanlarında iç saha maçlarını oynuyordu. Bu alanlar, Brezilya’da futbolun ilk gelişim dönemlerinde kullanılan sahalardı (1910’lar ve 1920’ler). O dönemde, çoğu Brezilyalı kulüp özel olarak sahip oldukları stadyumlara sahip değildi. Vasco’nun artan popülaritesi ve sportif başarıları, daha büyük ve bağımsız bir tesise olan ihtiyacı doğurdu. 1927’de resmi olarak açılan São Januário’nun inşası, kulübün tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Çoğunlukla kulüp destekçileri ve üyelerinden sağlanan finansal katkılarla inşa edilen São Januário, açılışında Güney Amerika’nın en büyük stadyumu olma özelliğini taşımıştır. Stadyum, hızla Vasco’nun kurumsal gücünün ve sosyal kimliğinin bir sembolü haline gelmiş, sadece bir futbol alanı olmanın ötesinde, 20. yüzyil boyunca Brezilya’da önemli bir siyasi ve kültürel merkez olarak hizmet vermiştir.

Brezilya futbolunun giderek daha fazla ticarileşmesi ve ulusal müsabakaların genişlemesiyle birlikte, Vasco da Gama Kulübü de, daha büyük kalabalıkları çekmesi beklenen maçlar için daha büyük stadyumları kullanmaya başladı. 20. yüzyılın ikinci yarısında, özellikle Maracanã Stadyumu’nun inşa edilmesinden sonra, Vasco, beklentilere, turnuva kurallarına ve lojistik hususlara bağlı olarak sık sık São Januário ile Maracanã arasında maçlarını değiştirdi. Önemli maçlar, derbi karşılaşmaları, final müsabakaları ve uluslararası oyunlar genellikle daha büyük kapasitesi ve altyapısı nedeniyle Maracanã’da oynanırken, São Januário kulübün sembolik ve tarihi yuvası olarak kaldı. Kulüp, 1950 Campeonato Carioca şampiyonluğunu Maracanã’da kazanarak, bu stadyumda kupa kaldıran ilk takım oldu.

São Januário Stadyumu, günümüz futbolunda özellikle Rio de Janeiro’daki büyük şehir derbileri için kullanılıp kullanılmaması konusunda sürekli tartışmalara yol açmaktadır. Bu tartışmaların temelinde kamu güvenliği endişeleri, stadyum kapasitesi ve Rio de Janeiro futbol yetkililerinin aldığı idari kararlar bulunmaktadır. Vasco kulübü, özellikle kamu güvenliği görevlileri tarafından yüksek riskli olarak sınıflandırılan maçlarda, Flamengo ve Fluminense’e karşı derbi maçlarını São Januário’da oynamaktan sıklıkla alıkonulmaktadır. Bu durumun bir sonucu olarak, birçok maçın Vasco’nun resmi olarak ev sahibi avantajına sahip olmasına rağmen Maracanã Stadyumu’nda oynanması gerekmiştir. Bu durum, Vasco kulübü yönetiminin ve taraftarlarının arasında en çok tartışılan konulardan biri haline gelmiş olup, kulübün tarihi stadyumunda tam anlamıyla ev sahibi avantajını kullanma konusunda kısıtlamalarla karşı karşıya kaldığı savunulmaktadır.

Taraftar Grupları

Vasco da Gama, Rio de Janeiro eyaletinde en çok destek gören ikinci kulüp olarak bilinmektedir. Ülke genelinde ise, taraftar sayısı tahmini 15 milyonu aşarak, üçüncü ila beşinci sırayı girmektedir. Vasco’nun taraftarları geniş bir yelpazeye yayılmış olmakla birlikte, çekirdek kitlesi Rio de Janeiro’nun kuzey kesimindeki işçi sınıfını ve çevresindeki şehirleri oluşturmaktadır. Kulüp, özellikle Kuzeydoğu ve Kuzey bölgelerinde önemli bir destek tabanına sahiptir. Ayrıca, Espírito Santo, Santa Catarina, güney Minas Gerais eyaletlerinde ve Distrito Federal’da da güçlü bir taraftar kitlesine sahiptir. 29 Haziran 2022 tarihi itibarıyla kulübün üyelik programında 60.326 üyeye sahipken, bu sayı Aralık 2019’da 178.000’in üzerine çıkmıştır. Nisan 2023’te CNN tarafından yapılan bir anket, Vasco’nun Güneydoğu bölgesindeki kulüpler arasında ve “Big Twelve” (Büyük On İki) içinde en çok “fanatik” taraftara sahip takım olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, ülke genelinde de üçüncü sırada yer almaktadır.

Vasco da Gama’nın taraftar kitlesi, Brezilya futbolunda en büyük ve en köklü topluluklardan biri olarak kabul edilir. Bu topluluk, güçlü bir halk kimliği ve çeşitli sosyal gruplardan oluşan destekçileriyle öne çıkar. Vasco’nun taraftarları, özellikle kulüp sportif ve idari zorluklarla karşılaştığı dönemlerde, dayanıklılık ve bağlılık imajı yaratmıştır. Kulüp ile taraftar arasındaki ilişki genellikle güçlü bir aidiyet duygusuyla karakterizedir; “vascaíno” ve “cruzmaltino” ifadeleri, taraftarlar arasında kültürel kimliğin önemli unsurlarıdır. Vasco kültürünün belirgin özelliklerinden biri, kolektif acı çekme ile koşulsuz bağlılığın birleşimidir; bu durum sıkça taraftarlar tarafından ironik bir şekilde ifade edilir. Kulüp, düşüşler, finansal krizler ve istikrarsız sezonlar yaşamış olsa da, taraftar kitlesi yüksek düzeyde katılım ve seferberlik göstererek Vasco’nun güçlü duygusal bağlara sahip bir kulüp imajını pekiştirmeye devam etmektedir.

Vasco destekçileri, tutkulu ve dirençli karakterlerinin yanı sıra, kendilerine özgü mizah anlayışlarıyla da bilinirler. Takımla ilgili, genellikle beklenmedik veya kaotik olayları konu alan birçok memenin yaratılmasına öncülük ederler. Sosyal medyada, “coisas que só acontecem no Vasco” ifadesi (Türkçe: sadece Vasco’da yaşananlar) sıklıkla kullanılan bir terim haline gelmiş olup, sıra dışı olayları, absürt senaryoları ve dramatik anlarla dolu, beklenmedik dönüşümlere veya tuhaf saha dışı olaylara işaret etmektedir. Bu mizahi yön, taraftar kitlesinin kimliğinin önemli bir parçasıdır ve kriz anları sıklıkla komik ve viral internet içeriğine dönüştürülmektedir. Brezilya’nın dijital kültüründe, Vasco sembolik bir yere sahiptir; beklenmediklik ile ilişkilendirilir ve genellikle memlerde, komik videolarda ve spor tartışmalarında, olağanüstü olayların sıklıkla yaşandığı bir kulüp olarak referans gösterilir.

Ezeli Rekabetler

Vasco’nun en büyük rakipleri, Rio de Janeiro şehrindeki diğer kulüpler olan Flamengo, Botafogo ve Fluminense’dir. Ancak Vasco, ülkenin çeşitli kulüplerinin taraftarları tarafından da yoğun bir antipati görmektedir. ESPN tarafından yayınlanan bir araştırmaya göre, Vasco, ülkenin en çok nefret edilen üçüncü kulübüdür; bu sıralamada Flamengo ve Corinthians, yani en geniş taraftar kitlesine sahip olan kulüpler önündedir. Bu durumun temel nedeni, kulüp tarihinde görev yapmış tartışmalı menajerler ve oyuncularla ilgili geçmiş olaylardır.

Vasco da Gama’nın en büyük rekabeti, “Clássico dos Milhões” olarak adlandırılan ve genellikle Maracanã Stadyumu’nda oynanan Flamengo ile olan derbidir. Bu maçın adı, Flamengo ve Vasco’nun Rio de Janeiro’da en geniş taraftar kitlelerine sahip olmasının yanı sıra, Brezilya’nın en büyük beş kulübünden ikisi olmasından gelir. Bu rekabet, Campeonato Brasileiro Série A ligindeki en yüksek ortalama seyirci sayısına sahiptir. Vasco, Fluminense ve Botafogo ile de önemli yerel rekabetlere sahiptir. Fluminense ile olan rekabet, özellikle 20. yüzyılın başlarında yaşanan ırkî ve sınıfsal gerilimler nedeniyle derin sosyal ve tarihsel farklılıklara dayanmaktadır ve bu durum her iki kulübün kimliklerinin oluşumunda etkili olmuştur. Botafogo ile olan rekabet ise daha çok futbolun kendisine odaklanmıştır; dengeli maçlar, tarihi finaller ve yerel prestij için uzun süren mücadeleler ile karakterizedir.

Kulüp İstatistikleri ve Rekorlar

Vasco da Gama, Campeonato Carioca’nın 100’ün üzerindeki ve Campeonato Brasileiro Série A’nın 50’nin üzerindeki edisyonunda mücadele ederek, her iki organizasyonda da en çok katılım gösteren kulüpler arasında yer almaktadır. Kıtalar arası müsabakalarda ise, 2025 yılı itibarıyla Copa Libertadores’ta 9 kez ve Copa Sudamericana’da 6 kez yarışmıştır. Ayrıca, tarihin ilk kıtasal futbol turnuvası olan Güney Amerika Şampiyonlar Kupası’nda da mücadele etmiş ve bu kupayı kazanmıştır.

Roberto Dinamite, kulübün en önemli bireysel rekorlarının sahibi olup, en çok maçta forma giyen oyuncu (1.110 maç) ve tüm zamanların en golcü futbolcusu unvanını taşımaktadır (708 gol). Resmi verilere göre, Dinamite Vasco da Gama formasıyla 753 maça çıkmış ve 475 gol atmıştır. Ayrıca, Roberto Dinamite, Campeonato Carioca’nın tüm zamanlardaki en çok gol atan oyuncusu unvanını 284 golle taşırken, Campeonato Brasileiro Série A’da ise 190 gol ile zirvede yer almaktadır. Futbolcu aynı zamanda São Januário sahasındaki en çok gol atan oyuncu rekorunu (184 gol) elinde bulundururken, kulübün başlıca rakipleri karşısındaki derbi maçlarında da önemli başarılara imza atmıştır: Botafogo’ya karşı 25, Flamengo’ya karşı 27 ve Fluminense’e karşı 36 gol kaydetmiştir. Roberto Dinamite dışında, kulüp tarihinde 300 gol barajını aşan iki başka futbolcu bulunmaktadır: Romário (326 gol) ve Ademir de Menezes (301 gol). Romário, Vasco formasıyla São Januário’da oynarken kariyerinin 1000. golünü atmıştır. Kaleciler arasında ise Carlos Germano, kulüp için en çok maçta forma giyen oyuncudur (632 maç).

Vasco da Gama kulübünün tarihinde kaydedilen en yüksek seyirci sayısı, 4 Nisan 1976’da Maracanã Stadyumu’nda, kulüp Flamengo ile Campeonato Carioca maçında oynanan karşılaşmada gerçekleşti ve 174.770 taraftar tribünleri doldurdu. Rio de Janeiro dışından bir takıma karşı kaydedilen en yüksek seyirci sayısı ise, 8 Şubat 1961 tarihinde Maracanã Stadyumu’nda Vasco da Gama ile İspanyol devi Real Madrid arasında oynanan hazırlık maçında yaşandı ve bu maçı 129.209 taraftar izledi. Kulübün kendi sahası olan São Januário’da ise, stadyumun kapasitesinin üzerinde bir seyirci sayısına ulaşan iki hazırlık maçı bulunmaktadır: 1928 yılında Montevideo Wanderers ile oynanan maçta ve 1949 yılında Arsenal ile oynanan maçta tribünleri dolduran taraftar sayısı yaklaşık 60.000’di. Resmi bir müsabakada ise, São Januário’daki en yüksek seyirci sayısı, 1978 Campeonato Brasileiro Série A sezonunda Londrina takımıyla oynanan karşılaşmada kaydedildi ve bu maçı 40.209 taraftar izledi.