Spor Bilimini Yalanlayan Sahte Bilim, Futbolu Nasıl Aldatıyor?

Coventry City’nin performans direktörü Claire-Marie Roberts, bir kez bir arayanın “atmosferde ne kadar oksijen olduğunu biliyor musunuz?” sorusuna yanıt verirken, aslında bir satıcıyı karşı karşıya kaldı: “Biz oksijeni bir bidona koyduk, siz de bunu kullanabilirsiniz.” Roberts, bu teklifi Coventry’nin oyuncularına hiç uygulamadı. Onu şaşırtan şey, profesyonel futbolun sahte bilime ne kadar açık olduğu oldu. Kendisi, Premier Lig’de dokuz yıl ve Coventry’de iki yıl boyunca elit atletlerde performans geliştirmeye adanmış bir uzman; takımın Şampiyonlar Ligi şampiyonu olarak yükselmesine katkı sağladıktan sonra bu yaz Formula 1 ekibi McLaren’de insan performans direktörü olarak görevine başladı.

Roberts, sektördeki en yaygın uygulamaların çoğunun arkasında bilimsel bir dayanağın olmadığını savunuyor. Kriyoterapi odaları, vitamin takviyeleri ve kinestezik bant gibi yöntemlerin, oyuncuların performansını “kısa yoldan” artırmaya yönelik pazarlanmasından rahatsız olduğunu belirtiyor. Ona göre sorun, bilimin pratikle arasındaki uçurumun giderek genişlemesi.

“Sınırda sömürüye dönüyor”

Roberts, bu sahte bilimsel trendlerin arkasında parlayan pazarlama ışıklarını şöyle tanımlıyor: “Bu kadar çok şeyin arkasında o kadar çok parlak pazarlama var ki, durum sömürüye dayanamaz bir noktaya kadar kötüleşti.” Sözlerine göre, bu yöntemler, performans avantajını nasıl ‘hack’leyeceğini ya da hazırlık ve toparlanma süreçlerini nasıl kısaltacağını merak eden, harcaması gereken parası olan oyunculara hitap ediyor.

“Çok savunmaya açık bir kitlenin karşısına çıkıyorlar: ‘Performans avantajımı nasıl kısaltırım? Hazırlık ve toparlanma sürecimi nasıl hızlandırırım?’ Bence bu, çok iyi bir başlangıç noktası değil,” diyor Roberts. Ona göre takviye endüstrisi, vitamin D ve C dışında, ihtiyaç temelli bir yaklaşım gerektiren bir alan. Kuzey yarımkürede güneş ışığından yetersiz pay alanların vitamin D’de sık sık eksik kaldığı bilimsel olarak kanıtlanmış olsa da, diğer takviyeler bir ihtiyaçtan doğmalı.

“İnsanlar gerçekten ne için aldıkları sorusunu bile sormadan hapları yutuyorlar. Her şey ihtiyaç temelli olmalı. Balık yemiyorsan ve balık yağı için önemliyse onu takviye edebilirsin. Her şey ihtiyaç üzerine kurulmalı. Atletik performansın ve toparlanmanın temeli uyku kalitesi ve beslenme kalitesiyle miktarıyla ilgilidir. Ne kadar takviye yersen yemesen, kötü bir diyeti iyileştiremez. İnsanlar bunu yapabileceklerini düşünüyor. Biz temelleri yeterince yapmıyoruz ve her şeyi kısaltıp hack’leyebileceğimizi düşünüyoruz.”

Claire-Marie Roberts, McLaren İnsan Performans Direktörü

Roberts, Frank Lampard’ın kadrosunu desteklerken bilimsel ve kanıta dayalı bir yaklaşım kullandığını, ancak birçok kulübün oyunun en üst düzeyindeki, çoğu zaman kusurlu uygulamaları taklit ettiğini söylüyor. “İnsanlar bu tür şeyleri pasif olarak emiyor,” diyor. “İngiltere, Manchester City ya da Chelsea gibi güneşin tüm kaynaklarına sahip takımların bunu uygulaması, bilimin dayanağına dair bir güven ve anlayışın çalınmasına yol açıyor. Bu davranışı yönlendirmede güçlü bir etki yaratıyor, ama yanlış yönde bir davranış yaratıyor.”

Kriyoterapi Odaları ve Kinetik Bant

Roberts, elit antrenman tesislerinin çoğunda bulunan kriyoterapi odalarının, çok zayıf bir çalışma hariç hiçbir kanıt sunmadığını vurguluyor. O, bu konuda kanıtların “çok belirsiz” olduğunu belirtiyor. Hatta bazı durumlarda bu yöntemlerin toparlanmaya zarar verebileceğini öne sürüyor: “Kriyoterapinin kas adaptasyonunu baskılayabileceğine dair son bir öneri var. Ne zaman ve neden kullanıyorsunuz? Eğer toparlanma için kullanıyorsanız, uyku ve beslenme en iyi toparlanma yöntemlerinizdir. Kimseyi ne kadar çok bütün vücut kriyoterapi odasına sokarsanız sokun, uyku ve beslenme dikkate alınmadıkça toparlanmalarını daha da artıramazsınız.”

Roberts, oyuncuların bu kadar çok kriyoterapi odasına ilgi duymasının bir göstergesi olarak, Harry Kane’in geçen yılın Kulüpler Arası Kupası’nda Bayern Münih maçından sonra tekerlekli bir çöp kutusuna konmuş buzun içine dikili olarak çekilen fotoğrafına dikkat çekiyor. Odaya gelince, kinestezik bant, yani halk arasında k-tape olarak bilinen trend de Roberts’ı şaşırtıyor. Cristiano Ronaldo’dan Gareth Bale’e, David Beckham’a kadar birçok oyuncu yıllar içinde bacaklarına benzer şekilde yapışkan bant parçaları gibi görünen k-tape takmıştı.

“Kinetik bantın yaralanma önlemede ya da performansla ilgili sonuçlarda hiçbir etkisi olduğuna dair bir kanıt yok. Size biraz duyusal geri bildirim verir — belki birinin bir şey yaptığını hissedersiniz — ama çalıştığım her ortamda k-tape giyen birini gördüm. Bu büyük bir beyaz fil. Bir sporcu omzunu çıkardıysa, onu sabitlemelisiniz; sabitlemek farklı bir şeydir. Ek bir dış destek sağlar, eklemi minimum düzeyde korur ve kişi bir sorunu olduğunu hatırlatır. Bu bir risk azaltma stratejisidir. Çok başarılı olmasa da yapmak, yapmamaktan iyidir. K-tape bir yer tutmuşlukla aynı şeydir.”

Claire-Marie Roberts, McLaren İnsan Performans Direktörü

“Futbol Genellikle Anti-Bilimsel”

Roberts, 1996 Atlanta Olimpiyatları’na sakatlık nedeniyle katılamayan eski bir yüzücü olduğunu ve futbolun, kendi deneyimlediği herhangi bir spora göre sahte bilime daha açık olduğunu söylüyor. Ona göre bunun nedeni, oyundaki payların daha yüksek olması.

Uzman, sorunun kökeninde futbolun uzun süredir anti-zihinsel ve anti-bilimsel bir kültür barındırdığını görüyor. “Futbol genelinde anti-zihinsel bir yaklaşım var ve bu uzun süredir böyle. Birkaç kulüp bunu iyi yapıyor ama çoğu yapmıyor. Oyun kesinlikle anti-bilimsel. Bunun bir nedeni var: Durumları eleştirel bir düşünceyle değerlendiren yeterli sayıda insan yok,” diyor Roberts.

Ona göre çözüm, futbolun karar alma süreçlerine bilimi merkeze koyması ve iddiaları inceleyecek yetkili personeli işe almasıyla mümkün. Aksi takdirde, Roberts, bu sorunun daha da kötüleşeceğini düşünüyor. “Biz, temel şeyleri — diyet, uyku ve antrenman kaliteniz — yapmadan bir sonuca ulaşabileceğimizi düşünüyoruz. Bu, asla doğru bir yaklaşım değil.”