Jon Speelman: Samarkand Olimpoyadu’ndan Miniatürler

İngiliz usta satranç oyuncusu ve yazar Jon Speelman, Özbekistan’ın Samarkand şehrinde düzenlenen tarihin en büyük satranç Olimpoyadu’sundan, açık kategorideki neredeyse 9.000 oyun arasından süzdüğü kısa ve kesin sonuçlu maçlardan (miniatürlerden) oluşan bir seçki sundu. Speelman, 25 hamleden az süren ve içinde en az bir oyuncunun 2500’ün üzerinde ELO puanına sahip olduğu oyunları elemiş, ardından bu çerçevedeki en çarpıcı ve eğlenceli örnekleri özenle seçmiştir.

Olimpoyadu’nun açık kategorisinde 200’den fazla takımın katılımıyla gerçekleştiğini belirten Speelman, paralel olarak düzenlenen Kadınlar Olimpoyadu’sunda da yalnızca birkaç düzine takım daha az olduğunu aktardı. Bu kapsamda günde yaklaşık 800, toplamda ise neredeyse 9.000 oyun oynandığını vurguladı.

Oyunların Seçimi ve Eleme Kriterleri

Speelman, bu çalışmada daha önce zaten öne çıkarılan birçok iyi oyunu bir yana bırakıp özellikle kısa maçlara (25 hamleden az sürenlere) odaklandığını belirtti. Malzemeyi yönetilebilir bir sayıya indirmek için yalnızca açık kategorideki kesin sonuçlu oyunları dikkate aldı ve en az bir oyuncunun 2500’ün üzerinde puanına sahip olmasını şart koştu. Bu kriterler çerçevesinde 40 oyun ortaya çıktığını; bunların yaklaşık yarısının ilk turda yaşanan “masumların katliami”na ait olduğunu aktardı.

Bu “masumların katliamı”, üst sıralardaki takımlar ile alt sıralardaki takımların eşleştiği ilk tura işaret ediyor. Speelman, seçtiği en iyi ve/veya en komik oyunları oldukça hafif açıklamalarla sunduğunu ve bunları genel olarak kronolojik bir sırada düzenlediğini belirtti.

Bu oyunlardan bir “kriket takımı” ortaya çıktı ve krikete dair başka (biraz da gereksiz) bir değinimi, Rapport ile Demchenko arasındaki 7. maçın açıklamalarında bulabilirsiniz.

Jon Speelman

Görsel Anlatım ve Video Sürümü

Speelman, makalenin içeriğini aynı zamanda video formatında da incelediğini ve bu sürümün makalenin sonunda izlenebileceğini aktardı. Son bir ay önce yaşadığı teknik zorluğun ardından XSplit üzerinden Twitch’e bağlanmayı başardığını belirten yazar, bu kez alışıldık video sürümünü de hazırladığını söyledi.

Makaleyi kaydetme tarihini de paylaşan Speelman, video sürümünü zaman makinesi gibi bir aracın ne kadar da pişmanlık verici bir eksiklik olduğunu belirttiği şu anda, 2 Ekim Cuma günü kaydettiğini ve bu tarihin kendi 70. yaş gününe denk geldiğini anlattı.

Bir Masumların Katliamı Üzerine Sanatsal Referans

“Masumların katliami” başlığını kullanan makale, Hollatalı ressam Pieter Bruegel the Elder ve oğlu Pieter Brueghel the Younger’in 1565-1567 yılları arasında tamamladığı aynı adlı yağlı boya eserlerine atıfta bulunuyor. Bu eserler, İncil’deki Masumların Katliamı anlatısını, İspanyol yönetimine karşı Hollanda İsyanı’nın önsavı niteliğindeki Güney Holland sahnesine aktarıyor.

Makale içinde yer alan satranç tahtası diyagramında Ukraynalı büyük ustalar Igor Kovalenko’nun 15. Nb1! hamlesini oynayarak rakibinin veznini hapsediği pozisyon gösteriliyor.

Oyunlardan Bir Örnek: Yakubboev’in Temiz Başlangıcı

Speelman, makaledeki oyunlardan birinde siyahın …h6 hamlesini oynadığını ve bunu kriket terimleriyle “Çift Savunması” (Pair Defence) olarak adlandırılabileceğini belirtti. Bu terimin anlamının belirsiz olduğunu, ancak uygun bir arama ile açıklanabileceğini ekledi; ayrıca Peter Svidler’in bu değinimi görürse takdir edeceğini umduğunu söyledi.

Rapport ile Demchenko arasındaki maçta ise Rapport’un 24…Rxd5 sonrasında çekildiğini aktaran yazar, bunun ardından 25.Qxd5 Qf4+ 26.Kg1 Qxf2+ dizisinin durdurulamaz bir saldırı oluşturduğunu beyazın açık renkli filinin yakında süreceğe katılacağını belirtti.

Bir diğer örnekte ise siyahın 11…e5 hamlesini oynadığı, bunun çekici görünse de taktiklerin açıkça beyaza avantaj sağladığı; 11…Bc8’in son derece yeterli bir alternatif olduğu değerlendirildi. Speelman, maçın ardından beyazın 20.Nd6! hamlesiyle oyunu kesin biçimde kazandığını ve siyahın çekildiğini anlattı; bu temiz zaferi Olimpoyadu için “hoşbir başlangıç” olarak nitelendirdi.

Jon Speelman Kimdir

Makalenin yazarı Jon Speelman, 1956 yılında doğdu. Matematik çalıştıktan sonra 1977’de profesyonel satranç oyuncusu oldu. 1980-2006 yılları arasında İngiltere’nin Olimpik takımının bir üyesiydi ve üç kez Büyük Britanya şampiyonluğunu kazandı.

Speelman, adaylar turnuvalarında iki kez mücadele etti ve 1989’da yarı finale yükseldi. Ayrıca dünya şampiyonu adaylarını iki kez yardımcı (second) olarak destekledi: Nigel Short’u ardından Viswanathan Anand’ı, sırasıyla Londra 1993 ve New York 1995’te Garry Kasparov’a karşı destekledi.

Speelman’ın Önceki Çalışmaları

Speelman’ın bu makalesinden önce de benzer temalar işlediğini belirtebiliriz. Bir önceki çalışmalarında bilgisayar çağındaki açılış hazırlığına dönen yazar, motor (engine) desteğiyle ortaya çıkan yeniliklerin en güçlü oyuncuları bile nasıl sarstığını inceledi. Örneklerini son Grand Chess Tour finalinden Fabiano Caruana’nın hazırlığıyla başlattı; ardından Hikaru Nakamura’dan daha eski bir saldırı fikrine ve nihayet 1918’de New York’ta José Raúl Capablanca’ya karşı Frank Marshall tarafından tanıtılan ünlü fedakârlık (gambit) hamlesine geçti.

Bir başka sütununda ise Hatfield House ve Elizabeth’in Meşesinden, kale sonlanışları, savunma seçimleri ve alaycı bir açılış çizgisini içeren bir dizi satranç bulasına yöneldi. Aynı zamanda “Fluffy Duck” (Yumuşak Ördek) adını verdiği bir açılış fikrini tanıttı; bu fikir advocaat temelli bir kokteilden esinlenmişti ve okuyucularından uygun bir varyasyon önermelerini istedi.